برادرلر قچان کېله دیلر؟ / قراوسیز بالهلر قیغوسی
محمد عالم کوهکن
محمد عالم کوهکن
برادرلر قچان کېله دیلر؟
تاغلی تومن مرکزیده هفته ده بیر کون بازار بۉلراېدی، اوزاق یقین
قیشالقلر آدملری بازار کونلریده او-بو نرسه لرینی ساتگنی یاکه اوی
روزغار احتیاجلرینی ساتیب آلگنی بو بازارگه کېلر اېدیلر. بیرگینه
رسته سی بۉلگن بو بازارده آلیس حدودلردن آت و اېشککه مینیب
یاش و قری بازار قیلگنی بو یېرگه کېلردیلر، هوا یخشی بۉلگن کونلری
بازار رسته سیده ایگینه تشلردېک اۉرین تاپیلمسدی. پنجشنبه کونلری
گاوجوم بازار بۉلردی. رستورانتلر یانیده بازارچیلر آت، اېشک و
تېوه لرینی باغله یدیگن سرایلر هم بار اېدی.
تومن مرکزی پست و بلند تېپه لیکلر بیلن قورشلگن، تېپه لیکلر آرتیده
بلند-بلند قایه لی تاغلرنینگ آپّاق بۉلوتلر اۉرهب آلگن آسمان اۉپر
چۉقّیلری کۉزگه تشلنردی. قیشده قلین قارلر یاغیب همه
یاقنی آقرتیریب تشلردی. ازل-ازلدن اوشبو تومن یشاوچیلری قهرتان
قیشلرگه کۉنیکیب قالگنلر. بهار، یاز و خزان موسملری سلقین بۉلردی.
بو فصللرده تومن نینگ هر یېریدن آقیب تورگن زلال سوولر، مجنون
تال درختلری نینگ آسیلیب تورگن یم-یشیل خیمچه لری نینگ
شَمالده هر تامانگه تاولنیشی گوزل منظره یره تردی. یازده آدملر تال
درختلری سایه سیده گی سوپه لرده اۉلتیریب دم آلسه لر، تونلرده تاملر
اوستیگه قالین،گیلم تۉشب کېچه نینگ سلقین شباده سیدن بهره
آلردیلر. تانگ سحرلرده تاغ ککلیک لرنینگ ققیردهب سیرهشی
کۉنگیللرگه عجایب ذوق بېرر اېدی.
محمد ایاز تومن بازاریده بیر رستورانت نی باشقریب کېلردی. اونینگ
رستورانتی بازار کونلری اطرافدن کېلگنلر بیلن لیق تۉلردی. بازار
کونلری اطرافده گی مجاهد قوماندان قرینداشلریدن گلمراد، محمد
ایازنینگ مخصوص مهمانی بۉلر اېدی. هر بازار کونی محمد ایازنینگ
کۉزلری گلمرادنینگ یۉلیده تۉرت قالر اېدی.
گلمراد کېلگنیده ایاز اونی رستورانت نینگ مخصوص مهمانلر
خانه سیگه آلیب باریب، پلو-چلو، کباب و باشقه تور آوقتلر بیلن
ضیافت بېرردی. گلمراد جۉنب کېته یاتگن چاغیده ایاز اوندن استه گینه:
-"برادرلر قچان کېله دیلر؟" -دېب سۉرردی. محمد ایاز مجاهد
جنگچیلرنی "برادرلر" -دېب خطاب قیلر اېدی. گلمراد هم برادرلر
یقین کونلرده کېلیب قاله دیلر -دېب قۉیردی. ایاز هر مرته گلمرادنی
ساوغه - سلاملر بیلن کوزهتر اېدی.
اطراف قیشلاق لر جهادچی گروهلر قۉلیده اېدی، اولرنینگ
احتیاجلرینی محلی اهالی تأمینلب بېریشگه مجبور اېدی. مرکزی
حکومت، اۉن-اۉن بیر ییلدن سۉنگ اشغال کوچلری مملکتدن
چیقیب کېتگنیدن سۉنگ اوچ ییلگچه مجاهد گروهلر هجوملری
برابریده جان سقله دی، بیراق محلی حاکمیتلر اطراف حدودلرده بارگن
سری ضعیف لشیب بارماقده اېدی.
هفته لر و آیلر اۉتدی، قهرتان قیش نینگ ایزغیرین شماللری استه-
سېکین یومشاققینه میین شباده گه ایلندی، کۉپراق قویاش نوری
توشیب تورگن یېرلرده میسه لر کۉکره باشله گن اېدی. بیر کونی گاه
قویاش چیقیب گاه یامغیر یاغیب تورگنده محمد ایاز نینگ "برادر"لری
ایکّی -اوچ تاماندن تومن مرکزیگه باسقین اویوشتیردیلر. راکت و
ماشیندارلر اۉقلری هر طرفدن داوولدېک یاغه باشله دی، حکومت
عسکرلری مجاهدلر هجومیگه تاب کېلتیرالمهی تانکلرگه مینیب
ولایت مرکزی تامان جُفتَک نی راستله دیلر. آز اۉتمهی همه یاق
تینچیدی.
مجاهد گروهر هفتهلب یوولمهگن کیر اوست و باشلری بیلن بیر
نېچه کون تومن نینگ مرکزی قیشلاق لری بایلری نینگ اویلریده
چارلنمهگن مهمان اېدیلر.
محمد ایاز مجاهدلرنی نجات فرشته لری، خلق نینگ خذمتچیلری
و دیانتلی مسلمانلر دېب تصور قیلر اېدی. او بیرینچی کونی مجاهدلر
تومن مرکزیگه باستیریب کیرگنلریده اولرنینگ قوماندانلری یېلکه لریگه
تۉن تشلب، عسکرلری بۉینیگه گل چمبرلری آسگن اېدی، بیر هفته
اۉتر-اۉتمس بیر گروه مجاهدلرنی اۉز اوییگه مهمان قیلدی،اولرنینگ
آیاقلری آستیده قۉیلر سۉیدی. حویلیسی نینگ باغچه سیدهگی شاه
سوپه ده جای سالدیریب مجاهدلرگه شاهانه ضیافت بېردی.
محمد ایاز ضیافت سۉنگیده مجاهدلر تامانیدن ایلیق سۉزلر بیلن
آلقیش لنیشینی کوتردی، اما اېگنیده بخمل گوپی-شلوار کییب آلگن
قوماندان اونگه قرهب:
- یخشی گینه اویینگ، باغچهنگ بار اېکن، روزغارینگ هم کۉپ
یخشی گه اۉخشهیدی. بیز مجاهدلر سیز ملتنی اشغالدن قوتقریش
اوچون تاغ و تاشلرده یوریب جنگ قیلدیک، اۉلدیک، شهید بېردیک،
بیزنی سیزلرگه حقیمیز کۉپ. بیر نېچه هفته گچه اویینگدی بیزگه
بۉشهتیب بېرهسن. قرارگاه گه مناسب جای اېکن، -دېدی، بویروغ
آهنگیده.
قوماندان نینگ بویروغینی توشیده می-هوشیده اېشیتگنینی بیلمهگن
ایازنینگ کۉزلری قرهقیب، باشی گیر ایلهنیب اۉنگ و سۉلینی تنیمهی
قالدی.
- تۉغری ایته سیز، سیله نی خذمتلریز کۉپ آشگن بیز ملتگه. سیزله
بۉلمه گنده کافر-کمونیستلر بیزگه قداققه نان بېرر اېدی. الله سیزله گه
اجر بېرسین، -دېگن ایاز خوش، بۉله دی اویدی اقشمگچه بۉشهتیب
قۉیهمن، -دېدی.
بوندن بشقه گپ ایتیشی نی بیلمه گن ایاز، عیالی و باله لرینی یقین
قرینداشلریدن بیری نینگ اوییگه اېلتیب قۉیدی.
ایاز اوییده گی مجاهدلرگه هر کونی تورلی ضیافتلر بېریشگه مجبور
بۉلدی، رستورانتیدن تاپگن پوللری توگندی، ناچار بیر جریب یېرینی
ساتووگه قۉیدی. او بیرکونی پیشین نمازینی جماعتده اۉقیش اوچون
مسجدگه باردی، ایازگه کۉزی توشگن یان قۉشنی سی حبیب الله اکه
اونینگ حالینی سۉرهدی. ایاز کېینگی هفته لرده چقیریلمه گن
مهمانلردن کۉرگن ضررلری باره سیده قۉشنیسی گه شکایت قیلدی.
حبیب الله اکه همه نرسه دن خبردار اېدی، حتی اونی گلمرادگه
"برادرلر قچان کېله دیلر" دېگن سۉزلرینی هم بیلردی. او لبلرینی
ایازنینگ قولاغیگه یقینلشتیریب:
- گلمرادنی بیرکون مهمان قیلیب، استه گینه اوندن: «برادرلر اېندی
قچان کېته دیلر؟» - دېب سۉره! - دېدی.
اسلام آباد. 2022. سیتپمبر. 3
«قاره کۉزلریم» تۉپلمی دن
قراوسیز بالهلر قیغوسی
بۉلهجک شفاکار محمدصادق هلی اونچه رواجلنمهگن شهر قۉینیده اولغهیدی، شهر مرکزیده کتّه چارباغ اۉرنشگن. چارباغ نینگ تۉرت تامانیده تۉرت رسته، اۉرتهسیدهگی تېپهلیک اوستیده صلابتلی بیر سینما کۉزگه تشلنر اېدی، شرقی قسمیده کیچیک بیر رستورانتی بۉلگن سینما بناسی شهر کۉرکینی تاباره آشیریب تورردی. چارباغنینگ تۉرت تامانیده یېرلشگن رستهلرنینگ ایکّی طرفی قیشین-یازین یم-یشیل بۉلیب آسمانگه سۉیلشگن ناجو درختلری شهرگه اۉزگچه چیرای بېرر اېدی. شهر کوچهلری اسفلت قیلینمهگن، هر ییلی بیر مرته جغل تۉشلردی.
محمد صادق "توکلیخانه" محلهسیده توغیلگن، آنهسی، آتهسیدن یېتیم قالگن گودگینی ییغلب-سیقتب وایهگه یېتکزدی. محمد صادقنی "چَونی بیرون" منطقهسیدهگی مکتبگه قۉیدیلر.
اۉرته بۉیلی، قۉی کۉزلی بو بالهنینگ لبلریدن کولگو اریمسدی. او مکتبنی یوکسک بهالر بیلن بیتیریب، مهربان وطنداشی نذیرقولخان میمنگی تشبثی بیلن پایتخت کابلده حبیبیه لیسهسیگه اۉقیشگه کیردی. بو مکتبده آقسویکلر فرزندلری تعلیم آلر اېدیلر. مکتبنی یوقاری بهالر بیلن تماملهگن محمد صادق کانکور سیناویده اۉزی ایستهگن طب فاکولتهسیگه کیریش اوچون شرط بۉلگن بهانی قۉلگه کیریتدی. صادق کوتیلمهگن مهم مؤفقیتی بیلن آنهسی و یقین قرینداشلرینی قووانتیردی. اویدهگیلرنینگ اونگه بۉلگن حرمتی ینه-ده آشدی.
او هر ییلی قیشگی تعطیل کونلرینی آنهسینینگ ایسیق قۉینیده اۉتکزیش اوچون میمنه شهریگه کېلردی. محمد صادق بیرینچی قیشده کابلدن کېلگنیده شهر مسجدلریدن بیریده ملا آلدیده اۉقیشنی کۉزلهگن اېدی. جوده قتیق کېلگن قیشنینگ ایزغیرین ساووغیده توف اورسه توپیرچیغی هواده موزلب قالیشیگه قرهمسدن آنهسی تیکیب بېرگن قلین پختهلی تۉنیگه اۉرهنیب، مسجدگه درسگه بارر اېدی. ایریم کونلری یۉلده مَینا قوشلر و موسیچهلرنی ساووق شدتیدن قَییقیب اۉلیب قالگنینینگ گواهی بۉلردی. محمد صادق بهارگه قدر مسجد ملاسیدن سبق آلدی، دین بۉییچه سوادی آشدی. عربچه و فارسچه سۉزلر، و متنلرنی اۉقیشده سیره قیینلمسدی.
قیرچیلمه قهرتان قیشنینگ اېنگ سۉنگگی کونلری اېدی، آسماندن یاغیب تورگن قار یامغیرگه ایلندی، هوا ایلیدی، اېندی قیشگی لباس و قلین تۉنلر کییمسه هم بۉلهدیگن کونلر کېلگن اېدی. بعضی کونلری آسمان یریم کونده بولوتلی و یامغیرلی بۉلسه یریم کونده قویاش چیقیب افقده کۉرینگن قیزیل، کۉک، زنگاری و سریق رنگلردهگی کملک عجایب جلوه ترهتیب تورردی. بو شهرده کملکنی "حسن حسین یایی" هم دېب اتردیلر. شهر مرکزیدهگی چارباغده اجریغلر و تورلی گیاهلر کۉکرماقده اېدی. انه شو کونلرنینگ بیریده محمد صادق آنهسیگه طب فاکولتهسیده اۉقیشنی دوام اېتدیریش اوچون پایتختگه جۉنب کېتیشی بیلدیردی.
محمد صادق توغیلیب اۉسگن شهردن هر کونی کابلگه موتر کېتمسدی. او، بیر نېچه کون کابلگه کېتهدیگن موترنی کوتیب توردی، آخری بیرکون تانگده آنهسیدن آق فاتحه آلگن صادق آنهسی پیشیرگن پتیرلرنی، ایکّی اوچ کیلوچه سایهگی مَییز، بادام و یانغاقنی بۉز خلطهلرگه سالیب، چرم بیلن قاپلنگن صندیغیگه قۉیدی، اېرتهلب وقت یۉلگه چیقدی. آنهسی اونینگ آرقهسیده بیر جام سوو سېپدی، کۉزینینگ آق و قارهسی بیردن بیر اۉغلیگه بی خطر سفر آرزو قیلدی. صادق شهرنینگ بلخ موترلری بېکتیگه یېتیب کېلدی. کابلگه کېتهدیگن "چکله" دېب اتلهدیگن یوک تشووچی موتر یریم ساعتلر اۉتر-اۉتمس یۉلگه توشدی. یۉلاوچیلر قیزیل مَییز قاپلری یوکلنگن موترگه میندیلر، هوا قویاشلی اېدی. موتر غیلدیرهکلری ایلنه باشلهگچ کلینر "دعای خیر" دېب سېسلندی. یۉلاوچیلر هم سفرلری خطرسیز بۉلیشینی ایستب قیلیب دعا قیلدیلر. موتر اسفلت قیلینمهگن یۉلده او یاق-بو یاققه قلقیب بارر اېدی. محمد اوشبو مشقتلی اوزاق سفرده کابلنینگ باشقه اۉقوو یورتلریده تحصیل آلهدیگن وطنداشلری محمدصادقنینگ یۉلداشی اېدیلر. کمیده بېش کېچه و کوندوز موترده یۉل یوریب پایتختگه یېتیب بارگن صادق فاکولته یاتاقخانهسیگه باریب جایلشدی. درسلر اېندی باشلنگن اېدی. او کېچه-یو کوندوز اېرینمسدن درس اۉقیدی. استاذلریدن یخشی بهالر آلدی. صنفداشلری و فاکولته اۉقووچیلری آرهسیده ممتازلردن اېدی.
حکومت خارجگه تحصیل آلیشی اوچون محمد صادقنی لندنگه جۉنتدی. او روحیاتشناسلیک بۉییچه اۉقیشنی بیتیریب لندندن اۉز وطنیگه قَیتیب کېلگنیده برنا آصفی دېب تخلص قیلردی. بیر نېچه ییل کابلده قالیب کسللرنی دوالب یورگن داکتر برنا روحی کسللرنی دوالش اوچون انچه مونچه ایشلر قیلیشگه احتیاج بارلیگینی سېزدی. اۉنلب یاش داکترلرنی روحیاتشناسلیک بۉییچه ملکهلی داکتر قیلیب یېتیشتیردی. ایریملرینی چېت اېلگه باریب ملکه آشیریب کېلیشلری اوچون شرایط یرهتیشگه یاردم کۉرستدی. داکتر برنا پایتخت کابلده روحی کسللیکلر شفاخانهسینی آچیشده باش و قاش بۉلدی. بیر نېچه ییللر اۉتدی. روحیاتشناسلیک بۉییچه کۉرستگن بیبها خذمتلری اوچون اونگه مملکت روحیاتشناسلیک آته خانی لقبی بېریلدی. او، اۉز وطنیده ایچکی اوروشلر ییللریده ینه کابلنی ترک اېتیب، لندنگه قَیتیب کېتیشگه مجبور بۉلگن اېدی. بیر نېچه ییل لندن شفاخانهلریده خذمت قیلیب تقاعد آلدی.
داکتر برنا حیاتینینگ اېندی کېکسهلیک دوری باشلنگن اېدی. او هردایم آنه یورتیده یوز بېرهدیگن واقعهلرنی کوزهتیب بارر اېدی، او بیر کونی اۉز- اۉزیگه: «-عمریمنینگ کتّه قسمینی مشقتلر، یوتوقلر و خرسندچیلیکلر بیلن اۉتکزدیم. قۉلیمدن کېلگنیچه انسانلرگه خذمت قیلدیم. اېندی قالگن عمرنی قۉلیمنی ساووق سووگه اورمهی کېچیرسم. دنیا بۉیلب سیر و سیاحتگه آتلنسم، حیاتنینگ قالگن لحظهلرینی فراغتده اۉتکزیب تیریکلیکدن لذتلنسم میکن» -دېدی. تورموش اۉرتاغی بیلن تورکیه، ایتالیا و هسپانیهگه سفر قیلیب کېکسهلیک دورینی سوریشنی رېجهلهدی. کۉپ ییللر و آیلر لندننینگ بولوتلی، تومنلی و یامغیرلی هواسی کۉنگلینی زېریکتیرگن اېدی. شوندهی خیاللر سورگن داکترنی وطنی و وطنداشلری مهری ینه تینچ قۉیمهدی. او ینه خیال سوریب آلدینگی رېجهلریدن واز کېچدی. -«عمریمنینگ قالگن فصلینی وطنداشلریم، مېنی اۉزینینگ مهرلی قۉینیده اۉسدیرگن شهریم خذمتیده بۉلسم، بونگه نې یېتسین» -دېگن گپلرنی هم خیالیدن اۉتکزدی.
او، بیر نېچه کون دېگنده اۉز یورتیگه یېتیب باردی، بلخ ولایتی مرکزیده اوزاق یقین دوستلری بیلن اوچرهشیب، اولرنینگ فکرینی اۉرگندی. اوشبو دورده مملکتنی باشقرهدیگن مرکزی حاکمیت یۉق حسابیده اېدی. یورت ایریم قرهمه-قرشی قوراللی گروهلر و تشکیلاتلرنینگ محلی حاکمیتلریگه بۉلینگن اېدی. اساساً اۉزبېکلرگه تېگیشلی شمال ولایتلری کتّه-کیچیک گروهلرنی باشقرهدیگن قوماندانلر اتفاقی ادارهسیده اېدی. داکتر برنا انچهدن بېری یقیندن کۉریشینی آرزو قیلیب یورگن کیندیگی قانی تۉکیلگن شهری میمنهگه یېتیب باردی. او بیر نېچه یقین قرینداشلری و بالهلیک دوریده بیرگه اۉینب اۉسگن تېنگداشلرینی کۉریش بیلن مشغول بۉلدی. اولرنینگ اویلریگه مهمانگه باردی. برنا، اوزاق ییللر شهرده تکسی رولیده ایشلهگن آتگه تقیلگن "بگی" یا "گادی" مینیشنی یاقتیرر اېدی. گادی مینیب دوستلری نینگ اویلریگه باریب تورر اېدی.
قیش موسمینینگ سۉنگگی کونلری اېدی. بیر-ایکی کیشی اۉرتاقلریم بیلن داکتر برنانی کۉرگنی اونینگ اوییگه باردیک. اوینینگ ایکّینچی قبتیده سوغدیگه کیریب، کتاب اۉقیب اۉلتیرگن اېکن، سلاملشدېک، هر تاماندن صحبت آچیلدی. بیرگه کۉک چای ایچدیک، سایهگی مَییز یېدیک.
او، بیرکونی شهر مرکزیده مېن بیلن اۉتمیش خاطرهلری شونینگدېک کېینگی اجتماعی و سیاسی واقعهلر اوستیده اوزاق سۉزلشدی. اوندن لندنگه قچان قَیتیشی تۉغریسیده سۉرهدیم، داکتر برنا اوزاق وقتلی وطنیگه قَیتگنینی بیلدیردی. یقینده بیر اجتماعی و مدنی تشکیلات توزیب قراوسیز بالهلر و معیوبلرنینگ اینچلی احوالینی یخشیلش اوچون خذمت قیلیش نیتی بارلیگینی بیلدیردی، مېندن و باشقه یازووچیلر، مدنی جماعهچیلیک فعاللریدن اونگه یاردم کۉرستیشلرینی سۉرهدی. مېن اونینگ فکرلری بیلن قیزیققن اېدیم.
اېرتهسی کونی داکتر برنا بیلن بیرگه اونینگ اېسکی تنیشلریدن بۉلگن ولایت حاکمی ادارهسیگه باردیک. او حاکمگه اۉز رېجهلری بارهسیده معلومات بېردی. دوستی سۉراغلریگه جواب قَیتریب، حاکمنینگ یاردمینی هم جلب اېتگن بۉلدی. باشقه بیرکونی حاکم بیرگهلیگیده ولایتنینگ دله قوماندانلرینینگ باش قوماندانی آلدیگه باردیک. حاکم داکتر برنانی کتّه قوماندان و او بیلن اۉلتیرگن باشقه دولت اربابلریگه تنیشتیردی. داکتر قوماندانگه اۉز نیتلری و رېجهلری تۉغریسیده ایضاحلر بېردی. قوماندان هم داکتر برنا رېجهلرینی معقوللب ولایت حاکمیدن داکترنی دایمی روشده حمایت قیلیشینی سۉرهدی.
بیر هفته اۉتر-اۉتمس شهر حاکملیگی هوتلی سالونیده ایریم دولت رسمیلری، ضیالیلر وکیللری و ولایت حاکمی اشتراکیده بیر ییغین اۉتکزیلدی. داکتر برنا "بنیاد بهزیستی خانواده" ("عایلهلر حیاتینی یخشیلش جمغرمهسی") تشکیل اېتیشینی آچیقلب، مذکور جمغرمهنینگ ایچکی دستوری و کۉزلهگن مقصدلری خصوصیده سۉز یوریتدی. مجلسدهگیلر بیر آوازدن داکتر برنا تشبثی نتیجهسیده توزیلهدیگن اوشبو مدنی حرکتی ولایت اهالیسگه خذمت کۉرستیشینی اوقتیریب، جمغرمه دستورلرینی تصدیقلهدیلر. داکترنینگ قۉلیده لندندن آلیب کېلینگن یخشی بیر کمرهسی بار اېدی، او بو کمره بیلن مجلسدن عکسلر آلدی. مجلسدهگیلر آرهسیدن شهر گارنیزیونی قوماندانی نینگ کۉزی کمرهدن اوزیلمس اېدی.
گارنیزیون قوماندانی بیر کونی مېندن داکتر اونگه اۉز کمرهسینی هدیه قیلیشینی سۉرهب، اونینگ بو ایستگینی داکتر برناگه یېتکزیشیمنی بیلدیردی. مېن اونینگ بو خواهشینی داکترگه ایتیشنی اۉزیمگه اېپ بیلمهدیم. هر کیمنینگ یخشی نرسهسی بۉلسه کتّه قوماندانگه یقین قوماندانچهلر کېرهک اېدی.
داکتر برنا شهر مرکزیدهگی اېسکی حویلیسنی جمغرمه مرکزیگه ایلنتیرگن اېدی. حویلی نینگ تۉری و غربی تامانیده پخسهدن قوریلگن قطار اۉتاقلر ییللر دوامیده یېمریلیش حالیگه کېلیب قالگندی. او، بیرینچیدن حویلی اۉتاقلرینی ترمیم قیلشگه باشلتدی. اۉتاقلر و حویلی دیوارلری گچ بیلن آقرتیریلدی. هر بیر خانه اۉقووچیلر صنفیگه مولجللندی. هر بیر اداره و هر بیر شخص قاره تخته، اۉریندیقلر یاردم قیلدی. داکتر برنانینگ نیتی شهر کوچهلریده یورگن یېتیم و قراوسیز بالهلرنی ییغیب، اولرگه درس اۉتش، استعدادلری نی اۉستیریش اوچون مناسب زمینه یرهتیش اېدی.
بیر نېجه کون آرهسیده قراوسیز بالهلر مرکزگه کېلتیریلیب، صنفلر اۉقووچیلرگه تۉلدی. معین آیلیک وعده قیلینیب ملکهلی اۉقیتووچیلر ایشگه آلیندیلر. استه-سېکین اۉقیتیش ایشلری باشلندی. تورک تیلینی اۉقیتیش صنفی تشکیل قیلندی. بیر نېچه کیشی دولت مأمورلری تورک تیلینی اۉرگنیش اوچون هر کونی کېچکی پیت اوشبو مرکزگه کېلردیلر. مېن هم اولردن بیری اېدیم. بیزگه داکتر برنانینگ اېسکی دوستی تورکیهده تحصیل آلگن انجنیر خیر محمد تورک تیلی درسی اۉتردی. اوشبو کونلر داکترنینگ سیماسی گل-گل آچیلیب اۉز قووانچیدن تېریسیگه سیغمهیدگن کونلر اېدی.
شهرنینگ ایریم ضیالیلری بو مرکزگه کېلیب، داکتر برنا بیلن ملاقات قیلیب تورردیلر. بیز هم اۉرتاقلر بیلن گاهیده داکترنینگ صحبتلریده قتنشیب، بحثلرده اشتراک اېتردیک. بیر کونی توش چاغی حویلی اۉرتهسیده اېندی قییغاس گللهگن عکاسی درخت گللری نینگ کۉنگیل آچر هیدی اطرافگه ترهلیب تورگن اوشبو درخت کۉلنکهسیده اۉریندیقلرده صحبتلشیب اۉتیرگن اېدیک. اېگنیده یقهسی خامک تیکیلگن آق کویلک کییگن داکتر بیزگه پیالهلرگه چای سوزیب، اونگه سوت قۉشیب بېرردی. شو آنده یېر قتیق قیمیرلهدی. مېن اېسه حیاتیمده میمنه شهریده ایلک مرته یېر سیلکینیشی گه گواه بۉلگن اېدیم.
داکتر برنا اوشبو مرکزده روحی کسللرنی قبول قیلیب، اولرنی تېکشیریب دوالردی. ناس و چیلیم چېکیشنی یاقتیرمهیدیگن داکتر برنا تمهکی ضررلری تۉغریسیده کۉپ گپیرر اېدی. داکتر ناس یا چیلیم چېکهدیگن کسللنی قیته ناس یا چیلیم چېکمسلیگی تۉغریسیده قطعی وعدهسینی آلیب دوالردی.
جمغرمه مرکزیگه تعلیم آلیش اوچون مراجعه قیلهدیگن قراوسیز-یېتیم بالهلر مراجعتی کونسهیین آشیب بارماقده اېدی. صنفلر بالهلر بیلن زیچ تۉلگن اېدی. ایریم صنفلرده آیاق باسگودیک یېر قالمهگندی. داکتر برنا شهرنینگ باشقه بیر ناحیهسیده بیر اوینی اجاره گه آلیب صنفلرگه سیغمهی قالگن بالهلرنی او یېرده اۉقیتماقچی بۉلگن اېدی.
شهرنینگ شمالی تامانیده خراسان لیسهسی نینگ غربی کوچهلریدن بیریده اۉز اویینینگ مهمانخانهسیده سیدغوثالدین معلم یاش بالهلرنی اۉقیتردی. بیر نېچه ییل آلدین شهر مرکزیده یېرلشگن سینما تېپهسی اوستیده تورگنیده نامعلوم جایدن آتیلگن اوق معلمنینگ آرقهسیگه کیریب، اومورتقهسیگه ضرر یېتکزگنی باعث ایکّی آیاغی فلج بۉلگن اېدی. معیوب اۉقیتووچی ویلچیرده یورر اېدی. بیر کونی داکتر اونینگ کورسینی کۉرگنی باردی. کوچهنینگ ایکّی تامانیدهگی اریقچهلر قیرغاغیده اېکیلگن توت درختلری اولغهییب، کتّه بۉلگن اېدی. داکتر انه شو درختلرنینگ قلین سایهسیده یوریب سۉراقلهی-سۉراقلهی سید غوثالدین نینگ اویینی تاپتی. او، معیوب اۉقیتووچی فعالیتلرینی آلقیشلب، اونینگ کورسینی اۉز حمایهسیگه آلدی. قلم، کتاب و کتابچهلر یېتکزیب توردی.
داکتر هر کونی اۉقووچیلرنی اویلریگه کېتهدیگن وقتی یقینلشگنده حویلی اۉرتهسیده کتّه بیر پتنوسگه تازهلنگن سبزی آلیب تورردی. درسدن بۉشب اویلریگه قیتهدیگن بالهلرگه سبزی ترقتردی. مرکز نینگ آوازهسی شهر بۉیلب ترقهلیب آدملر تامانیدن آلقیشلنردی. بیر کونی شهرنینگ بای به دولت معارفپرورلریدن بیری مرکز اۉقووچیلریگه بیر نېچه کارتن قلم و کتابچه هدیه قیلدی، مرکز فعالیتی هر کونی رونقده اېدی. خلق ارا یاردم مؤسسهلریدن بیری مرکز ایشلریگه قیزیقیب حویلینینگ توریدن یېر تۉلهلی ایخچمگینه بیر زمانوی بنا هم قوریب بېردی.
باشقه تامانده کتّه قومانداننینگ لگن بردارلری هم بیکار اۉلتیرمهدیلر. مرکزگه و داکتر برناگه قرشی فتنهلر باشلندی. شهر گارنیزیونی قوماندانی فتنهچیلر باشلیغی اېدی. او داکتر برنا کمرهسینی اونگه ساوغه قیلمهگنی سببلی دلیده جمغرمهگه قرشی کته کینه آلگندی. اولر داکترنی چېت اېل دولتلری ایغاغچیسی و آچگن مرکزی جاسوسخانه بۉلیشی تۉغریسیده یالغان و اویدیرمه گپلرنی ایتیب، قوماندان فکرینی چلغیتدیلر. او یېر-بویېرده "دېدی-دېدی" گپلر اوج آلدی. داکتر برنا بو میش-میشلرنی اېشیتیب، عقلی باشیدن کۉچدی. پریشان حالده نیمه قیلرینی بیلمهی خفه اېدی. مرکزده تعلیم آلهدیگن قراوسیز بالهلر آرهسیدن یخشی درغهلر، داکترلر، یازووچیلرو... یېتیشیب چیقهدیلر دېب آرزو قیلگن داکتر برنانینگ قۉلتیغیدن تربوزی توشدی. کتّه قوماندانگه مرکز و داکترگه قرشی اَیتیلهدیگن بدبینانه سۉزلر اغوا ترقهتیشدن بۉلک نرسه اېمس اېدی، لگن بردارلرنینگ بیلیب-بیلمس قیلگن فتنهلری خلققه دشمنلیکدن بۉلک نرسه بۉلمهگنینی کتّه قوماندانگه توشینتیریب ایتهدیگنلر یۉق اېدی. باربۉلگنده هم لگن بردارلر ترازونینگ آغیر پلهسیده اېدیلر.
داکتر برنا مرکز یاپیلیشینی آچیق کۉزلری بیلن کۉریشنی ایستهمسدی. حتا جاهل انسانلر تامانیدن حقارت بۉلیشیدن اَیمیقردی. او مرکزده خذمت قیلهدیگن حبیبالله شیخزاده دېگن دوستیگه، یقینده بیر نېچه کونده بیر یېرگه باریب کېلیشینی بیلدیریب، شیخزاده گه اۉزی قَیتیب کېلگونچه مرکز فعالیتلرینی باشقریش صلاحیتینی تاپشیردی. اېرتهسی تانگ چاغی قراوسیز بالهلر قیغوسینی یورهگیگه توگیب شهردن چیقیب کېتدی. داکتر ینه لندنگه یېتیب بارر-بارمس بیرکونی شهر گارنیزیونینینگ عسکرلری کېلیب مرکزدهگی بار نرسهلرنی موترلرگه آرتیب آلیب کېتدیلر. قۉشنیلر آرهسیده مرکزنینگ ایریم میده- چویدهلرینی اۉمرگنلر هم بۉلدی. مرکز دروازهسی یاپیلدی. شیخزاده سوتی تۉکیلگن بایبیچهدېک کۉنگلی ویران اېدی. قراوسیز اۉقووچیلرنینگ حیات مشقتلری ینه اۉز آغوشیگه اۉرهب آلدی.
عمرینینگ سۉنگگی لحظهلریگچه اۉزی اوچون جانیدن عزیز شهرینینگ خلقیگه خذمت قیلیش اوچون آنت ایچگن داکتر برنا گوزل انسانی آرمانلرینی بدرغهلیک یورتیده دنیادن آلیب کېتدی .
اسلام آباد. 2022 اکتوبر. 28
«قاره کۉزلریم» تۉپلمی دن