شفیقه یارقین «دیباج» حکایه لری
شفیقه یارقین
ابدیتگه قۉشیلگن تون
قیش فصلی نینگ اېنگ ساووق و اوزون تون لریدن بیری. توش دن كېین یاغه باشلهگن قار- تۉزان حاضر گچه تینمهی، یاغماقده. كۉچه لر، حویلی لر و تام لر قلین و آغیر قار یوكی آستیده آق كفن كییگن اۉلیك لر گه اۉخشب، قاتیب یاتگن. قیش و قار یورتیده جیم- جیتلیك حكم سورر.
شهرنینگ اېسكی محلهلریدن بیریده، برچینآی اسملی عیال، تۉرت-ته كیچیك باله سی بیلن یشهیدی. اېری نینگ آته- بابا لریدن قالگن بو اوی نینگ تامی، اوچ ییل دن بېری كاهگل قیلینمهگن. بو اېسكی اوی دېوار لرینی کۉتهریب تورگن چۉب ستونلر و تامگه یاپیلگن یاغاچ لر ایچینی مور و تورلی قورت-قوموسقهلر یېب، بعضی یېرلرینی كاواك قیلگن. بعضی یېرلری اېسه، نم و شۉره طفیلی چیریگن.
بوتون شهر اویلری دېك بو اویده هم جیم- جیتلیك. گاهیده، بیر اۉتلی آه، خیال لر گردابیده اۉزینی اونوتیب، یم- یم ییغلب، شوندهی ساووق و اوزون تون نی اویغاق اۉتكزهیاتگن بو اویدهگی یگانه عیال، برچینآی نینگ اۉتلی یورهگیدن چیقیب، بو یېر ده حیات و قیغو بارلیگینی بیلدیرهدی، اما سۉنیب بارهیاتگن بو آه و تاووشسیز ییغینی، خدا دن اۉزگه، هېچكیم اېشیتمهیدی هم، بیلمهیدی هم.
بیر قرهش ده-یاق، بو اوی نینگ اېشیك- تېشیگی و اسباب-انجام لریدن بېنوالیك و بېچارهلیك كۉز گه تشلنهدی. همه یاق بۉم - بۉش. اویده ایپی سیتیلیب - ییرتیلیب كېتگن بیر گلیم، كیچیك-گینه صندلی و قوراقلی كۉرپه، یاغی توگهگن بیر اریكین، بیر نېچه اېسكیرگن، رنگی اۉنغیگن و جای- جایلری ییرتیلگن كۉرپچه و یاستیق، انچه وقت دن بېری طعام مزه سینی تاتمهگن بیر سفال طبق، سیری اوچگن بیر چاینك و بېش ته شیشه گیلاس دن تشقری، كۉزگه
ایلینهدیگان باشقه بیرار نرسه یۉق.
بو اویده، برچینآی دن تشقری، اونینگ حالی بۉی- بستی یېتمهگن اوچ قیز و بیر اۉغلی آچ قارن بیلن صندلی آستیده بیر- بیر لریگه چیرمهشیب یاتیبدیلر. اولرنینگ آزغین بدنلری آچلیك و ایزغیرین ساووق دن تیترهیدی. یوزلریده قان نینگ قیزغیش رنگی اورنیده ساووق نینگ كۉكچیل رنگی اوستونلیك قیلهدی.
برچینآی مأیوس كۉزلرینی بونداق خوار و زار بۉلیب قالگن عزیز باله لری گه تیكدی و اولرنینگ بېنوالیگی شدتی نی كۉریب، یورهگی قتیق آغریدی و طاقتی طاق بۉلیب، باشینی صندلی گه قۉییب، ایچ - ایچیدن تاووش سیز ییغلهی باشلهدی. اوزاق وقت ییغلهگن دن كېین، هر دایمگی دېك، خاطرهلر و اۉتمیش ده قالگن یخشی - یامان واقهلر گردابیگه چۉكیب كېتدی.
برچینآی، مكتب ده 12 نچی صنف نی اېندی گینه باشلهگن چاغیده، آته سی بویروغی گه بۉیین سۉنیب، آلدین هېچ قچان كۉرمهگن و تانیمهگن بیر ییگیت گه فاتحه بۉلیب، مكتب نی توگتگچ، مینگلب آرزولر و شیرین خیال لر بیلن ینگی اویی و ینگی حیاتی گه قدم قۉیدی. آته سی چَله سواد بیر دكاندار اېدی و كیچكینه بنجاره دكانی نینگ عایدی بیلن رۉزگارینی تېبرهتردی.
اولرنینگ تورموشی تۉكین - ساچین بۉلمسه ده، كیشی گه محتاج هم اېمس اېدیلر. برچینآی نینگ ایكی اكه سی بار اېدی. ایكاو لری كېت مه كېت اوروش ده هلاك بۉلدیلر و آنه سی غم - قیغو گه باتیب، تینمهی ییغلش لر و سیقیلیش لردن یوره ك كسلی گه چلیندی. شوندهی بیر ییل یۉق اېدی كه بو آنۀ زار بیر - نېچه بار کسلخانه ده یاتیب چیقمهسه. اوّل لری برچینآی نینگ آته سی بو حال - احوال گه چیدهب، خاتینی نینگ دوا - درمانی گه پول بېریب تورردی، اما برچینآی تۉی قیلیب كېتگن دن سۉنگ، صبر كاسه سی تۉلیب، ایكّینچی بار اویلندی و بیرینچی خاتینی گه قرهمهی قۉیدی. برچینآی نینگ آنهسی بالهلری نینگ غمی، یورهك كسلی، كونداش عذابی و اېری نینگ اعتناسیزلیگی گه چیدالمهی، اۉز اجلی دن آلدین راق دنیا نی ترك اېتدی و برچینآی نینگ تونغیچ فرزندی یعنی اۉز نبیره سینی هم كۉرالمهدی.
اویدهگی قرانغولیك تا باره قویوقلشیب كېتگنی و ساووقلیك مینگلب ایگینه دېك برماقلری و بوتون وجودیگه سنچیلگنیدن، تون الّه قچان باشلهنیب، یریمی گه یېتگنینی سېزگن برچینآی، صندلی نینگ ساووق لیگی و اۉزی و باله لری نینگ آچ لیگینی اۉیلب، دعا قیلدی:
- اې خداجان، شوندهی قیل كه باله لریم اېرته گچه اویقودن اویغانمهسینلر. اگر اولر اویغانیب، مېندن نان سۉرهسهلر، اولرگه نیمه بېرهمن؟ چراغ نی یاقیشیم یا كه صندلی نی ایسیتیشیم نی طلب قیلسهلر، نیمه قیلهمن؟
اېرتهلب قاتگن نان و چای بیلن اولر نی الدهدیم. توشلیك ده هېچ نرسه یېماققه یۉق اېدی. گاه حكایه اَیتیب، گاه اچّیغیم چیققن دېك قیلیب، گاه وعده بېریب، اولرنی آچ قارن بیلن یاتقیزدیم. اېندی اویغانسهلر، آچلیك و ساووق لیكکه چیدالمهیدیلر. اې خدا، یېمك اوچون هېچ نرسه بېرمس اېكنسن، هېچ بۉلمسه، اولرنی اویغاتمه.
برچینآی، قویوق قرانغولیكده، فرزندلری نینگ یوزلرینی كۉرالمهی، قۉلینی اوزهتیب، سیپهلهدی و اۉغلی نینگ كیچكینه قۉل لرینی تاپیب، قۉل لری آرهسیده آلدی. آه، بو كیچكینه قۉل لر نه قدر آزغین و نه قدر ساووق اېدی! او، قۉلینی صندلی آستیده قۉییلگن منقل گه اوزهتیب، چۉغ نی آچماق امیدیده كاولهی باشلهدی، اما ساووب قالگن كول دن تشقری هېچ نرسه منقلده یۉق اېدی. اوییده نه بیر پرچه اۉتین بار اېدی، نه بیر مشت كۉمیر.
او، شو كون تندورخانه نی سوپوریب، تندورنی یاقیب تیارلب بېرگنی عوضیگه بیر منقل چۉغ آلیب كېلیب، صندلی نی ایسیتگن اېدی.
نانوا عیال هم برچینآی دېك كم بغل اېدی. آلتیته اۉسمیرین و كیچیك بالهلری نی مردم نینگ نانینی پیشیریب بېریش یۉلی بیلن باقردی. او، برچین آی گه، بوندن كېین اونینگ خدمتی گه حاجتی یۉق لیگی و چۉغ كېرهك بۉلیب قالسه، فقط گینه پول بیلن ساتیب آلیشی ممكن لیگینی اَیتگن اېدی. شونینگ اوچون پېشین دن كېین باتینیب، نانوا گه بارالمهی ساووب قالگن صندلی ایچیگه اۉزی و بالهلری بوسینیب یاتگن اېدیلر.
برچینآی، تۉرت یاشر اۉغلینی ایسیتیش مقصدیده بغریگه باسدی و بو ایش نی احتیاط بیلن قیلدی. او، باله نینگ اویغانیب قالیشی و نان دېب ییغلهشیدن قۉرقردی. برچینآی نینگ اۉزی هم ساووق دن تیترردی و آچلیك دن باشی ایلهنیب، اۉزیدن كېته یاتگن حالتده اېدی. او، اۉتگن كون دن بېری بیر - ایكی پیاله چای دن تشقری هېچ نرسه نینگ مزه سینی تاتمهگن اېدی.
آغزی اچّیق و تیلی بیر پرچه تراشه گه اۉخشب، قوروب قالگن اېدی. یورهگی آغیر و اوزاق اوخلش نی ایستردی، اما آچلیك و ساووق نینگ عذابی اونی شوندهی قیینردی كه اوخلش اۉرنیده، كۉزلریدن اویقو كپلك دېك قاچیب كېتگن اېدی. اېرته نینگ اۉی – تشویشلری اونینگ یورهگی نی سیقیب، اېزردی. او، ینه بیر بار، "كاشكی بالهلریم اویقودن اویغانمهی نان سۉرهمسه لر"، دېب آرزو قیلدی.
برچینآی تېزراق اویقوگه كېتیشی اوچون سنهی
باشلهدی: بیر، ایكی، اوچ . . . بو سانلر دوام اېتمهدی، چونكه اویقو اۉرنیده، خیال لرگه شونغیب كېتدی.
اېری، تۉی كېچهسی قنچه مهر و اېرکهلشلر بیلن اونی بو اویگه كېلینلیك آق كییمی ده آلیب كېلگن اېدی و قنچهلیك اونی سېویب ارداقلردی. برچینآی گرچه آته بویروغی بیلن اېرگه تېككن اېدی، اما اېرینی بیرینچی كۉرگن دن- آق سېویب قالگن اېدی. اېری، اۉقیمیشلی، نهایت مهربان و حیاتلری جدا تاتلی اېدی. اوچ قیزی كېت مه كېت دنیا گه كېلگنیدن برچینآی تشویشلنیب، قیغوگه باتگنده، اۉشه مهربان اېری اونگه تسلی بېریب:
- قیز اوینینگ زینتی، آنهنینگ یاردمچیسی و آته نینگ غمخواری دیر. ناشكرلیك قیلمهنگ، خدا خواهلهسه، اۉغیللیك هم بۉلهمیز. اگر نصیب اېتگن بۉلمسه، شو قیزلریمیزنی گلدېك اۉستیرهمیز، تۉی قیلهمیز. اولرگه خدا اۉغیل بېرسه، اولرنینگ اۉغیللری بیزنینگ اۉغیللریمیز بۉلهدی. منه، مېنگه قرهنگ! اكهجان دېب، اېشیگیمنی آچیب كېلهدیگان بیرارته آپه یا كه سینگلیم یۉق. آغه - اینی لریم امان بۉلسینلر. هر بېریسی اۉز عایلهسی و اۉز تشویشلری بیلن شوندهی بند بۉلیب قالگنلر كه ییل ده فقط گینه ایكی حییت ده بیر- بیرینی كۉرهدی، خلاص. اوندن تشقری، مېنینگ اۉزیم اۉغیل بۉلیب، آته، آنهم گه نیمه خدمت قیلالدیم؟ قۉیینگ، سیقیلمهنگ! قیزلریمیز، خدانینگ بیزگه كۉرستگن مرحمتی و انعامی دیر. اولرنی كۉزیمیز قراچیغی دېك اسرهب، اۉهیلب باقیشیمیز كېرهك. اولرنی هېچ قچان كمسیتمهنگ. یورهك لری آغریمهسین، دېب اَیتگن اېدی.
برچینآی اېری نینگ بونداق تسلی بېرگنلری و مهربانلیكلرینی كۉریب، اۉزینی دنیا دهگی اېنگ بختلی عیال، دېب بیلردی. اېری، تاپگن- توتگنی نی ایكی قۉللب، برچینآی گه تاپشیرردی، اما دولت نی بېرهدیگان آیلیگی و آرتیقچه حقالزحمه لری هم یېمك- ایچمك و هم پس انداز قیلیش گه یېتمس اېدی.
برچینآی آه تارتیب، كۉزیدن قلقیب تاشهیاتگن كۉز یاش لرینی برماقلری بیلن اریتدی. اېری نینگ خاطرهلری همېشه اونده مهر و درد حسیاتینی اویغاتردی. مهر، اونینگ اونوتیلمس مهربانلیگی اوچون و درد، اونینگ بېوقت اولیمی اوچون اېدی.
برچینآی اۉشه فاجعهنی اېسلب، یانیب كېتدی. بو فاجعه، اونینگ حیاتینی، وجودینی، بوتون بارلیغی و
آرزو- خیال لری خرمنینی كویدیریب، كولینی كۉكگه
ساوورگن اېدی.
كوز فصلی نینگ ساووق بیر كونی اېدی. تۉرتینچی بار حامله بۉلگن و حاملهلیك دوری نینگ یېتّینچی آیینی اۉتكزه یاتگن برچینآی، بیر كون تورموش اۉرتاغی یۉلیگه كۉز تیكیب اۉلتیرگنیده، كوتیلمهگنده، اېری نینگ اداره سیدن بیر كیشی كېلیب:
- سینگیل جان، كسلخانهگه بارینگ، اوكتم جان هلاكتگه اوچرهبدی، دېگن اېدی. كېین برچینآی نینگ اۉزیدن كېته یاتگنینی كۉریب، درّاو:
- تشویش لنمنگ، سینگیل جان! یرهسی اونچهلیك آغیر و خطرلی اېمس. یخشی بۉلیب كېتهدی، دېب قۉشیمچه قیلگن اېدی.
برچینآی كسلخانه گه قنداق یېتیب بارگنی، اېرینی اتاق مه اتاق، بۉلیم مه بۉلیم قنداق پریشانلیك بیلن ایزلگنی و آخری كسلخانه ده اېمس، بلكه كسلخانه نینگ اولیكخانه سیدن تاپگنینی، فریاد چېكیب، اۉزینی اېری نینگ جسدیگه تشلهگنی و هوشدن كېتگنی، كۉز آچگنیده، اۉزینی توغریق خانه ده تاپگنینی، حالی هم انیق اېسلهی آلمس اېدی. اۉشنده او، بو ایشلرنینگ همهسینی اویقوده قیلگندېك و بو واقعه لرنی توشده یا كه فیلم ده كۉرگندېك اېدی. اما همیشه آرزو قیلیب یورگن اۉغلی نینگ یېتّی آیلیك بۉلیب، عیناً یاش آتهسی دنیادن كۉز یومگن كونده توغیلگنینی اېسلهسه، بو واقعه لرنی فیلم یا توشده كۉرمهگنی و بولرنینگ همهسی چین اېكنلیگیگه یورهگی بۉلر- بۉلمس، ایشانه باشلر اېدی.
برچینآی بو واقعه دن كېین دریا- دریا یاش تۉكیب، ییغلهگن اېدی، سناقسیز كېچهلر تانگ آتگونچه قرآن اۉقیب، مهربان و جوانمرگ بۉلگن اېرینینگ رۉحیگه بغیشلهگن اېدی، اما هېچ قچان، حالیگچه هم تسلی تاپمهی، یورهگیدهگی جراحت بیتمهگن اېدی. اینیقسه، هر ییل اۉغلی یادگاربېک نینگ توغیلگن كونیده، اۉشه كونگی درد- الملر و روحی قیینهلیشلری ینهده ینگیلنیب، هېچ قچان بیتمهیدیگان یورهگیدهگی اېسكی یَره، ینهده تازهلنیب، آغریب باشلردی. اۉغلیگه رحمی كېلردی، چونكه اونی قنچهلر آرزو قیلگن بۉلمهسین، بیرار قتله هم توغیلگن كونیده اېركهلب، بیرار ساوغه یا تبریك سۉزی بیلن سییلهمهگن اېدی. حتی بیر قتله هم اونینگ توغیلگن تاریخی و كونی حقیده گپیرمهگن اېدی. همېشه اونینگ توغیلگن كونی بیرهم اېمس، بلكه خاطرلش و قدرلش، عزا و ییغی- سیغی كونی گه ایلَهنر اېدی.
برچینآی، گاهیده اۉزیدن: "مېندېك اېرلریدن اَیریلگن باشقه عیاللر هم، باله لریدن اَیریلگن آنهلر هم، آته- آنه دن اَیریلگن بالهلر هم بار- كو! كۉپلری آی و ییل اۉتیشی بیلن، قیغو- الملرینی اونوتیب، سېكین- سېكین عادی حیاتگه
قیتهدیلر. مېن نیمه اوچون تسكین تاپالمهیمن؟"، دېب سۉرردی. او، بیلرمیدی یا بیلمسمیدی، اما اېری وفاتیدن كېین یوز بېرگن واقعهلر و كېت مه كېت كېلگن مصیبتلر و كوندن- كونگه آشیب بارگن و بارهیاتگن محروملیکلر و ناچارلیكلر سلسلهسی اونگه اونوتیش امكانینی بېرمسدی.
آرقهگه قرهسه، اېری نینگ اۉلیمیدن كېین، بیرار یاروغ كون، بیرار قووانتیروچی واقعه شاهدی بۉلمهگن اېدی. آلغه قرهسه، هېچ یېردن هېچ بیر یاروغلیك منبعی یا یاردم امیدی كۉزگه تشلنمس اېدی. گۉیا اېری، اونینگ قووانچی و امیدینیگینه اېمس، حتی كه تقدیری و رزق- رۉزیسینی هم اۉزی بیلن بیرگه ابدیتگه آلیب كېتگن اېدی. برچینآی اېسلهی باشلهدی:
اېری نینگ اۉلیمیدن بیر ییل اۉتر- اۉتمس، كوتیلمهگنده ناتانیش كۉرینیشلی، غیرمعمول قره كییم كییگن، قره سله اۉرهگن، اوزون ساچلی، یاووز بیگانهلر شهرگه باستیریب كېلدیلر.
اولرنینگ هر تۉرت- بېش كیشیسی بیر داتسون مۉترگه مینگن و مۉترلریده اېسه آق بیراقلر كۉتهریلگن اېدی. اولر، قۉللریدهگی قمچیلر و درّه لر بیلن كۉچه و بازارلر، ایشخانه و مكتبلرده ایشلب یورگن عیاللرنی اوریب، اویلریگه جۉنَتدیلر و اویدن تشقریگه چیقیش، حتی كه دېرهزه دن تشقریگه قرهشنی هم قدغن قیلدیلر. اولر، بویروقلریگه بۉیین سۉنمهگنلر گه قتّیق جزا بېریشلرینی اَیتدیلر.
برچینآی، اۉشه كوندن باشلب، اېشیگه بارالمهی، اویگه اۉلتیریشگه مجبور بۉلدی. روزگارنی تېبرهتیش اوچون پولگه محتاج اېدی. اېری اۉله- اۉلگونیچه صداقت بیلن خدمت قیلیب، خیانت و پارهخۉرلیك یۉلی بیلن بایلیك آرتیریش پییده بۉلمهگن اېدی. اداره نینگ آیلیگی و رسمی وقتدن تشقری كۉپراق ایشلهگنی اوچون قۉشیمچه آیلیگی دن اۉزگه، بیرار درآمد یا عاید منبعی یۉق اېدی. اویلری اۉزلریدن اېدی، شونینگ اوچون تۉكین- ساچین حیات كېچیرمسهلر هم، كیشیگه محتاج بۉلمهی، بختلی یشر اېدیلر.
اېری وفاتیدن سۉنگ، اونینگ تقاعد پولی و برچینآی نینگ آیلیگی آز بۉلسه هم، رۉزگار تېبره تیش اوچون یېتردی، اما یات باسقینچیلر كېلیب، عیاللرنی ایشلش دن، تشقریگه چیقیشدن منع اېتگن لریدن كېین، رۉزگاری كوندن -كونگه یمانلشیب كېتدی.
اوّللری، یمان كونلر یا كوتیلمهگن واقعهلر اوچون غملب قۉیگن پوللرینی، آز- آز ایشلهتیب توردی. «یاتیب یېسه، تاغ چیدهمس» دېگن لریدېك، بو پول هم توگب قالدی. كېین، بالهلری نینگ یاتاغینی اۉشه نانوا عیالگه اجارهگه بېریب، اۉزی اېسه، بالهلری بیلن بیر اتاقده یشهی باشلهدی. اجاره حقی جدا آز اېدی. شونینگ اوچون كم- كاستی نی تۉلدیریش اوچون اویدهگی اسباب- انجام لرنی بیرین- كېتین ساتیب، پولینی صرفلدی. بو اسباب- انجاملرنینگ هر بیری، اونینگ بختلی دملریدن بیر نشانه اېدی. هر بیریسی یورهگی نینگ بیر پرچه سی اېدی. اولرنینگ هر بیرینی، اېری بیلن بیرگه بازارگه باریب، قیدیریب- قیدیریب، اۉز سلیقه سیگه مناسبینی تنلب آلگن اېدی. بعضی لرینی توغیلگن كونی، 8- مارچ عیاللر بیرهمی، بالهلری نینگ هر بیری سیگه حامله بۉلگنیده یا اولر توغیلگنده، اېریدن ساوغه آلگن اېدی. بولرنینگ هر بیری اونگه قدرلی و عزیز اېدی. هر بیرینی ساتگنیدن كېین، بیر بورچككه باریب، یم- یم یاش تۉكیب، ییغلردی.
گاهی اۉزیگه: اوكتم جان دېك اوكتم ییگیت و مهربان اېردن اَیریلدیم. اونینگ اېنگ قدرلی اېسدهلیكلری بالهلریم اېمس می؟ بو میده- چیده اېسدهلیكلرنی بالهلریم نی باقیش اوچون ساتهمن-کو! بولر قنچهلیك عزیز بۉلمهسین، بالهلریمدن عزیزراق اېمس. «یخشی مال، یمان كونگه یرر» دېگن لریدېك، بولرنی شوندهی یمان و آغیر كونلرده ایشلتمهسم، قچان ایشلتهمن؟ اوكتم جان نینگ روحی، آغیر احوالیم نی كۉریب، بو ایشیم اوچون مېنی كېچیرر، دېب تسلی و تسكین بېرردی، اما گاهی تصوریده، اېری مأیوس نگاهلرینی اونگه تیككندېك، بو اېسدهلیكلر ساتیلیب كېتهیاتگنی اوچون محزوندېك تویولر اېدی. شونده برچینآی، باشقه بیرار یۉل تاپیش حركتیگه توشردی و هېچ بیر امید بۉلمسه-ده،
هر كیمدن اویده بجهریلهدیگان ایشنی سۉراغلب تورردی.
بیر كون، قۉشنیسی اوندن، ایكی قیزیگه سواد اۉرگهتیش و قرآندن سباق بېریشنی سۉرهب قالدی. برچینآی، اېری وفاتیدن كېین، بیرینچی بار سېوینیب كېتدی. بو ایش «هم ثواب، هم خرما» اېدی. هم مكتبگه بارالمهی، سوادسیز قالگن قیزلرگه سواد، اینیقسه، خدانینگ كلامی قرآنكریمنی اۉرگهتر و ثوابیگه شریك بۉلردی، هم اولردن توشگن آز- ماز پول، نان و سر- پالر، شوندهی آغیر شرایطده رۉزگار تېبرهتیش اوچون اونگه كته یاردم بېرردی.
بو ثوابلی ایش نینگ ینه بیر فایدهسی بار اېدی. او، قیزلرگه درس بېره توریب، آز بۉلسهده، اونی جَورهتهدیگان، یورهگینی آغیریتهدیگان و روحینی اېزهدیگان قیغولی
خاطرهلردن چلغیتیب تورردی. او، درس بېریش وقتیده، اۉتمیشدهگی خاطرهلرنی هم، كېلهجكدهگی قرانغو، امیدسیز و ایشانچسیز كونلرنی هم اۉیلهمس اېدی. بو دملر اونینگ
بۉم- بۉش حیاتینی تۉلدیریشگه یاردم بېریب، مضمونسیز و امیدسیز حیاتیگه ینگی بیر مضمون كیریتردی، اما افسوس كه بو كیچكینه امید یولدوزی هم اوچ- تۉرت آی دن كېین سۉنیب قالدی.
اۉشه ناتنیش، غیرعادی كیینگن یاووز یاتلردن بیری، بیر كون اېشیكنی تقیلّتدی. شاگردلر نینگ اېنگ كیچیگی باریب، بیر كاغذنی آلیب كېلدی. كاغذده، مكتبخانه آچیش و قیزلرگه هرقندهی علم دن سبق بېریش گناه
حسابلنگنی، شو كوندن- آق، مكتبخانه یاپیلیشی
كېرهكلیگی، یاپیلمسه، اۉقیتووچی هم، اۉقووچیلر هم آغیر جزاگه تارتیلیشی انیق لیگی یازیلگن اېدی.
برچینآی ناچار احوالگه توشدی. او بالهلرینی
تۉیغهزیش اوچون، هرقندهی جزاگه هم تیار اېدی، اما معصوم اۉقووچیلرینی خطرگه قۉیالمسدی، چونكه اخطاریه
مكتوبده، اولرگه هم تېگیشلی جزا قید اېتیلگن اېدی. شونینگ اوچون، مكتبخانهسینی یاپیب، ینه اۉز قیغولری گردابیگه چۉكیب كېتدی.
بوندن كېین نیمه قیلیشی ممكن اېدی؟ بو دنیاده بیر اۉزی، تۉرتته كیچیك بالهسی بیلن نیمه قیله آلردی؟
نه آنهسی بار اېدی، نه یاردم بېروچی اكه- اوكه لری. اوزاق قرینداشلری بۉلسههم، بو آغیر شرایطده امكانیتی بۉلگنلری وطننی تشلب، قاچیب كېتگن اېدیلر. قالگنلری اېسه، یوز تومن عذاب- عقوبت لرنی باشدن كېچیریب، زۉرغه اۉز عایلهلرینی باقر اېدیلر. بوندهی پیتده كیشی- كیشیگه یاردم بېریش او یاقده تورسین، خبر آلیش و حتی كه بیراو نینگ جنازه و فاتحهسیگه باریشگه هم باتینه آلمسدی. كیشی اویدن چیقسه، قچان و قندهی قَیتیب كېلیشینی آلدین دن بیله آلمسدی. قَیتیب كېلهآلیشی هم گمان و امید اېدی- خلاص، چونكه هر لحظه و هرقدم ده كوتیلمهگن بیر حادثه یوز بېریشی و بیر بلا یاغیلیشی ممكن اېدی.
برچینآی آتهسینینگ دكانیگه راكت تېگیب، دكان و دكاندهگی آدملر و ماللرنی پرچه- پرچه قیلیب، پرچهلرینی اۉت و توپراق بیلن هواگه اوچیرگن اېدی. آتهسینینگ قۉلینی بیر یېردن، آیاغینی باشقه بیر یېردن، تنه سینی باشقه بیر یېردن تاپیب آلیب، بیر یېرگه ییغیب، دفن اېتگن اېدیلر.
بو واقعه، اوكتم نینگ وفاتیدن بیر نېچه ییل آلدین یوز بېرگن اېدی. اوكتم نینگ اكه- اوكهلری هم باشقهلر سینگری اۉزگه یورتلرگه كېتیب، مهاجرت ده آواره بۉلیب یورگن اېدیلر. اولرنینگ خط و خبرلری هم، انه شو یاتلر حكۉمتی باشلنگندن سۉنگ، كېلمهی قالگن اېدی.
یلغوزلیك و اونینگ اوستیده نادارلیك قنچهلر آغیر! برچینآی بو خاطره لرنی اېسلب، ینه ییغیسی كېلدی. تاووش چیقرمهی، ایچ- ایچیده ییغلهی باشلهدی. بوندهی ییغلهماق، اونینگ هرتونگی ایشی اېدی. هركېچه، بالهلرینی اوخلتگندن كېین یخشی و یامان خاطرهلر چنگالیگه اسیر بۉلردی. بو خاطرهلر اۉرگیمچك دېك، اونی اۉرهب آلیب، سېكین- سېكین قانینی شیمیریب ایچردی. اونینگ یاشلیگی، گوزهللیگی، قووانچی، امیدی، حیاتگه قیزیقیشی ییلدن ییلگه یا آیدن آیگه اېمس، بلكه كوندن كونگه سۉنیب بارردی. اۉتگن تۉرت ییل، اونی كۉنگلی سینیق، مأیوس، كسل و قری عیالگه اۉزگرتیریب قۉیگن اېدی. اونده بار نرسه، فقط كۉز یاشلری اېدی- خلاص. بو كۉز یاشلر یامغیر بۉلسه هم، بهارنینگ اۉرته لریده، یازده و حتی كه كوز و قیشده هم هفته لر و آیلر یاغمسلیگی ممكن اېدی، اما اونینگ كۉزیاشلری توگنمس بۉلاق كبی، تینمهی آقردی. او، گاهی حیران بۉلیب، اۉزیدن سۉرردی:
- تۉرت ییل دیر که تینمهی ییغلهیمن و یاش تۉکهمن، اما بو كۉز یاشلریم غم- قیغولر غبارینی یورهگیمدن یوویب تشلالمهدی، اۉزی هم هېچ توگهمهدی. مونچه كۉپ
كۉزیاشلر قهیېردن تاپیلهدی؟ كۉزیاشلریمنی بېر یېرگه ییغسم، كۉل بۉلمسمیدی یا اریغ بۉلیب آقمسمیدی؟
برچینآی اۉغلینینگ كیچكینه قۉللرینی قۉلیگه آلیب، سیلهدی. بو نازك قۉلچهلر اۉشندهی ساووق اېدی. بالهسیگه اېگیلیب، نفسی هُرمی بیلن اۉشه قۉللرنی ایسیته باشلهدی. ییغیدن كېین هر دایمگیدېك، قباقلری شیشیب، باشی آغیر بۉلیب قالدی. كۉرپه بیلن بالهلرینی یخشیلب یاپدی و اویقوگه كېتیشدن آلدین، اۉزیچه شیویرلهدی:
- اېرتهگچه بالهلریم اویقودن اویغانمسهلر، بۉلدی. اویغانیب نان سۉرهسهلر، نیمه بېرهمن؟ اېرتهگه اریكیننی هم، منقلنی هم ساتیب، پولیگه نان آلهمن. منقلنی نیمه كېرهگی بار؟ قدیملردېك یېردن اۉچاق قازهمن. اریكیننی یاغی بۉلمسه، اۉزی نیمه كیرهك؟ اېرته نینگ علاجینی قیلسم بۉلدی. ایندین نیمه بۉلیشینی خدادن تشقری كیم بیلهدی؟ اې خدا، فقط شو كېچه باله لریم نی اویغاتمه ....
اۉشه كېچه هم، اېرتهسی هم برچینآی و باله لری
اویقودن اویغانمهدیلر. شونچه وقتلردن كېین، اونینگ دعاسی خداوند درگاهیده اجابت بۉلگن اېدی. اېرتهسی، تانگ سحرده یېر قیمیرلشیدن اویغانیب، سراسیمه كۉچه گه چیققن آدملر، كۉچه نی تانیآلمهدیلر. قنچه اویلر ییقیلیب، ویرانه گه ایلنگن اېدی، قنچه آدملر اۉلیب، قنچه لری تیریكلهیین توپراق آستیگه كۉمیلگن اېدیلر.
هركیم اۉز عایله سینی قیدیریب، قوتقره باشلهدی. برچینآی و بالهلرینی هېچكیم سۉرهمهدی هم، قیدیرمهدی هم، قوتقهریش پَییده بۉلمهدی هم. فقط خدانینگ اۉزی عرش اعلا دن، برچینآی نینگ یېر بیلن یكسان بۉلگن اوییگه قرهب تورگن اېدی...
«ینه کوریشگونچه» حکایه لر تۉپلمی دن
ینه كۉریشگونچه
بهار كېچهسی. كۉكده تۉلګن آی سوتدېك یاروغلیگینی یېر یوزیگه یایدی. هر خیل یولدوزلر- اوزاق، یاروق، كتته، كیچیك، جلالی، جلاسیز، یکّه، قۉشّه یېرگه قرهب كولیب تورگن دېك كۉرینهدی. گللهگن درختلر كېلینلردېك یسهنیب قۉلاغلریگه سیرغهلر و بیلكلریگه بیلرزیك تاقیب، آق كۉیلكلر كییگن. بهار یېلی، كیچیك شۉخ باله لرگه اۉخشب هر چېچک نینگ ساچیدن توتیب تارته دی و گلله گن درختلر یاله لرینی سېكین سېكین قیمیرلتیب اۉتیب، رنگمه- رنگ گللر هیدینی اۉینب - اۉینب اۉتهیاتگن یېرلریگه ساچهدی. باغده كۉكرگن اۉتلر کېچکی یاغمیردن سوو ایچیب، تازهلیكدن یولدوزلر یاغدوسیده جرهقلب توریبدی. جیم جیت لیكنی بیرار قتله قیسی قورباقه می، چیرچیرك می، سیندیرهدی و قیته دن شوندهی جیم جیریتلیك بۉلهدی كه دریچه دن باققه قرهب، اۉز خیال لریگه چۉمیلگن آق بیلک، الگاچ ایچیده شیرین اویقوگه كېتگن آلتی آیلیك باله سینینگ نفس آلگنینی اېشیتیب، قیزغین مهر بیلن اونگه قرهب قۉیهدی. تۉقوز آی دن بېری، آق بیلک هر كېچه شوندهی اویغاق اۉلتیریب تېمور نینگ خیالیگه غرق بۉلهدی. او بیلن سۉزلیدی، نفس آلگهنینی اېشیته دی، كۉزیدهگی مهر و محبت النگه سینی كۉرهدی و خیال عالمیده اونی قوچاغلب آلیب، حسرت بیلن آه چېکهدی.
تېموردن ایریلگنی تۉقوز آی دن آشگن. تۉقوز آی، اۉتّیز آلتی هفته، ایكی یوز ییگیرمه یېتتی كېچه و كوندوز و خدا بیلهدی قنچه ساعت و دقیقه و ثانیه بۉله دی. آق بیلک، كېچه و كوندوز لرنی سنشدن باشقه ایشی یۉق دېك، قیته دن و قیتهدن سنهیدی و مونچه وقت اوزاقلیك بیلن تیریك قالگنی گه حیران قاله دی.
بیر كون تېمورجان دن اوزاق بۉلسم، جانیم چیقه دی، یورهگیم تۉختب قالهدی، دېگن اېدیم. قنچه جانیم قتیق اېكن كه ایكی یوز ییگیرمه یېتتی كېچه و كوندوز دن بېری تیریك یوریب من! آدم، گلدن نازك و تاشدن قتّیق، دېگن سۉز تۉغری اېكن. تېمورجانیم حاضر قیسی شهر ده، قندهی بیر حالت ده بۉلسه كېرهك؟ آیا او هم مېنی یوخلهی می یا كه تانك لر و توپ لر نینگ سېسی و كېچه وكوندوز اوروش ایچیده بۉلگنی مېنینگ فكر و خیالیمدن اونی اییرگن می؟ دېب آق بیلک اۉزی دن سۉرهیدی و ینه اۉزیگه تسلی بېرگن دېك قیلیب ایته دی:
-یۉق، یۉق، تېمورجان قنچه هم اوروشلر بیلن
بند بۉلسه، مېنینگ خیالیمدن اوزاق بۉله آلمهیدی. كوندوز مېنی اۉیلالمسه، كېچه لر حتما اویقوسیده مېنی كۉرهدی و یورهگی مېن و اۉغلی اوچون قتّیق راق اورهدی.
الگاچ ده یاتگن كیچیك باله قیمیرلیدی و آق بیلک خیال لریدن اَیریلیب، یوگوریب الگاچ نی تېبرهتهدی. باله، آنه سینی ایسی دن تانیب، ایشانچ بیلن كولیمسیرهیدی و ینه یاتیب قالهدی. آق بیلک نینگ یورهگی یخشی تویغولر گه تۉلیب، اۉغیلچه سینی استه اۉپهدی و اونینگ یوزیگه قرهب تېمور نی كۉرگن دېك بۉله دی.
- مونچه آته سیگه اۉخشهیدی! تېمورجان كۉرسه، قنچه سېوینیب قالسه كېرهك! خدا بیلهدی كه تېمورجان قچان رخصت آلیب كېلهدی. رخصت آلالمسه، ترخیص بۉلیشی گه قنچه كۉپ آی و كون قالگن! اونگه چه بالهگینم قدم قۉیهدیگان بۉلهدی، دېب آق بیلک اۉغلینی ینه بیر اۉپیب قۉیهدی و اونی، چاپیب تېمورجان نینگ بۉینیگه آسیلگن حالت ده تصور قیلهدی.
شو پیت ده آق بیلک دریچه ساری قرهب، بیر آدم نینگ بارلیگینی كۉریب، موزدېك ساوقلیك بدنینی تیترهتدی و قۉرقوو دن سېسینی چیقَهرالمهدی. دریچه آرتیده تورگن كیشی:
- آق بیلک جان، قۉرقمنگ! مېنی تانیمهدینگیز می؟ دېب، بیر سکرهب، دریچه دن آشیب، اویگه كیردی و اۉزیدن كېته یاتگن آق بیلک نی قوچاغیگه آلیب، باشیدن بۉینی گچه و بۉینیدن باشی گچه قَیته - قَیته اۉپیب، قوچاغیگه قیسدی.
آق بیلک نینگ كۉزلری یاشدن تۉلیب، یورهگی سېوینچ دن قَتیق - قَتیق اوریب، تیتراق آواز بیلن:
- تېمورجان... تېمورجان... سیزنی هم كۉرر کونیم بار اېكن، دېدی و قلتیرهب یقیلهیاتگن دېک بۉلیب، تېمور نینگ بۉینیگه قۉل لرینی حلقه قیلیب آسیلدی.
تېمور، آق بیلک نی قۉل اوستیگه كۉتهریب، كۉزلری دن اۉپیب، یاشی نینگ شورلیگینی تاتدی.
-آق بیلک جان، سېوگلیم، كۉزینگیز نی آچیب، مېنگه قرهنگ! قنچه پیاده یۉل یوریب، سیز نی كۉریش اوچون كېلگن من. جان گینهم هوش گه كېلینگ...ییغلهمنگ، دېدی و آق بیلک نی سېکین گینه كۉرپچه اوستیگه قۉیدی.
آق بیلک اۉرنیدن توریب اۉلتیردی، كۉزلرینی تېمورگه قرهتیب، یومیب، آچدی. کۉزیاشی یوپقه پرده دېك بۉلیب كۉزی نینگ آلدینی آلدی و تېمورنی یخشی كۉرالمه دی. ناچار قۉلی بیلن یاش لرینی ارتیب، كۉزلرینی كته راق آچیب، تېمورگه تېرمولدی. تېمور، اونگه شۉخ -شۉخ كۉزلری بیلن كولیب قرردی. آق بیلک كۉزینی یېرگه تیكیب، باشینی تېمورنینگ اېلکه سیگه قۉیدی.
آق بیلک، قنچه كېچه لر تېمور بیلن كۉرسه، نیمه گپ لر ایتیشینی، اونی قندهی استقبال قیلیشینی اۉز آلدیده تصور قیلگن اېدی، مگر حاضر تیلی گپ دن قالیب، نیمه دېگنی و نیمه قیلگنینی بیلمهدی. بیر- بیرلریدن اوزاق توشگن و بیر كۉرماققه اینتیق بۉلیب یورگن بو ایكی عاشق، اېندی بو کوتیلمهگن دیدار چاغیده سېوینچ و یخشی تویغولر هجومیدن، سۉزلالمهی، كېچه نینگ جیم - جیریت لیگیگه قۉشیلیب قالدیلر.
بو ایكی سېویشگنلر یورهگیده بیردېك احساس اویغاندی. یورهك لری قووانچ دن قتیق راق و تېزراق اوره باشلهدی. تېمور، كۉزی نی یومیب، باشینی اونینگ كۉكسی گه قۉیگن و بدنی الاو دېك یانیب تورگن آق بیلک گه قرهب، اۉریلگن اوزون ساچی دن سېکین گینه تارتیب، آق بیلک نی اۉزیگه یاووق راق قیلیب، كۉكسیگه مهربان راق قیسدی. آق بیلک ینه سېوگی و قووانچ، وصال و بخت دن یاروق یولدوز دېک جلابېریب تورگن كۉزلری بیلن تېمورگه قرهب، اۉتگن ییل لر و آی لر خاطره لرینی اونی كولیب قرهیاتگن كۉزلریدن اۉقیدی.
آق بیلک، كیچیك لیگی ده تېمور بیلن بیرگه بیبی آتین لیک قیلیب محله نینگ کتّه - کیچیک قیز- باله لریگه سباق بېریب یورگن، تېمور نینگ آنه سی یانیده سبق اۉقور اېدی. اۉشه چاغلرده تېمور، اونگه سبق ایتیب، بیلمهگن و اۉرگنمهگنی ده اوزون - اوزون اۉریلگن ساچی دن تارتیب، سبق اۉرگهتر اېدی. نېچه ییل دن سۉنگ آق بیلک خانهگی ملا نی بیتتیریب، اوی گه اۉلتیردی و تېمور نینگ اوییدن آیاغی ییغیلدی. شو ییل لر دوامیده كیچیك لیكدهگی بېغبار دۉستلیک، ییگیت لیك ایلیق ایستك لری و هیجانلی تویغولری بیلن قۉشیلیب، كون سهیین آرتیب، بیر النگه لی، کوچلی سېوگی گه اۉزگهریب قالدی.
آق بیلک، هر كون تانگ آتیشی دن ایلگری و هر آقشام قرانغولیک یاییلیشی دن آلدین راق اۉت اۉرماق بهانه سی ده باغ اېتهگی گه باریب، تېمور گه كۉز توتر اېدی. تېمور هم سبق اۉقیش یا اۉت اۉریش نی بهانه قیلیب، آق بیلک نینگ دیداری اوچون باققه اۉتیب، پست لیگی تِزّه بۉییچه بۉلگن دېوار آرقه سیدن آق بیلک گه قرهب یاشورون بیرار گپ اَیتیب، بیرار وقت قرانغولیكدن فایدهلنیب، دېوار دن سکرهب، آق بیلک نی توتماقچی بۉلر اېدی. آق بیلک رسوالیكدن قۉرقیب، یورهگی بۉلمسه هم قاچیب، باغ دن اوی گه قَیتر اېدی.
تېمور بیلن آق بیلک، قۉشنی بۉلسه لر هم، كیچیك لیكدن بیر- بیرلری بیلن اۉقیب، بیر- بیرلرینی کۉریب، یشهگن بۉلسه لر هم، آته- آنه لری، آپه- سینگیل لری و آغه – اینی لری باریب كېلسه لر هم، اۉز آرهلریدهگی النگهلی سېوگی اوچون باشقه لردن اویالیب، بیر- بیر لری نینگ اوی لریگه باریب كېلمس اېدی لر. آق بیلک، بیبی آتینی دن، تېمور هم آق بیلک نینگ آته سیدن قاچیب، كۉز مه كۉز بۉلیشنی ایستهمس اېدی.
تېمور، هر آقشام یورهگیمدهگی گپ نی شو كېچه آنهم گه اَیتیب، اونی ساوچیلیككه ییباره من، دېب عهد قیلر اېدی، اما كېچه آنه سی دن اویالیب، اَیتهدیگان گپی تیلی گه كېلمهی، ایم و سِم بۉلیب، نان دن كېین اۉز تامی گه كیریب، كېچه نینگ یریمی گچه شیرین خیاللر بیلن اۉینب، آق بیلک بیلن سۉزلشیب، اونینگ اوزون - اوزون قرا ساچ لری، حیا دن آلاو دېك قیزرگن یوزی و سېوگی دن تۉله كۉزلرینی اۉیلب، اویقوگه كېتر اېدی. اویقوسیده هم آق بیلک یانیده یاتگن دېک، اونینگ قیزیل گل دېك هیدی نی ایسكهگن دېك و بدنی نینگ فارم ایسّیغ لیگینی حس قیلگن دېك بۉلیب، اېرتهسی شیرین تویغولر و اېزگو ارمان لر بیلن اویغانیب، آق بیلک گه تونگی شیرین خیال لرینی، كۉرگن سۉلیم توش لرینی ایتیش اوچون باغ اېتهگی گه بارر اېدی.
آق بیلک هم هر كېچه یولدوز لرگه قرهب، اېنگ یاختی و جلا بېرهدیگان یولدوز نی اختهریب، اونی تېمور نینگ شۉخ - شۉخ كۉزلری گه اۉخشهتیب، آی لب لریدن، تېمور نینگ سۉزلری و پیغام لرینی اېشیتیب، ساغینچ لری و بېقرار تلپینیش لری بیلن اویقوسینی بوزگن یورهگی گه قۉلاق توتیب، آخری چرچب، اویقوگه كېتر اېدی.
یولدوزسیز کېچه لرده هم تېمور نینگ اۉیناقی كۉزلری، آق بیلک نینگ کۉز اۉنگیده اۉینب تورر اېدی، لېكن تېمور اونینگ تویغولری حقیده سۉرهب قالسه، اونی قنچه اۉزیگه یاووق بیلسههم، اونی قنچه سېویب، وصالینی آرزو قیلسه هم، حیا دن كۉزینی یېرگه تیكیب، گپیرالمهی، فقط تېمور نینگ سۉزلریگه قۉلاق توتیب تورر اېدی.
بیر آقشام تېمور دېوار دن سکرهب، آق بیلک تامانیگه اۉتدی. آق بیلک قاچماقچی بۉلدی، اما تېمور اونینگ ایككی اوزون اۉریلگن ساچی دن توتیب تارتدی و آق بیلک قاچالمهی، ناچار تاختب قالدی. تېمور اېندی آق بیلک نی قوچاقلب آلهمن دېگنیده، آنه سی بیبی آتین نی كۉریب، بیردن قاتیب قالدی. آق بیلک بیر سیلكیش بیلن اۉزینی تېمور دن اوزیب، اویگه قرهب چاپدی و اۉشه كېچه، اېرته گچه یاتالمهی، ایلان دېك تۉلغهنیب چیقدی.
اېرته سی، بیبی آتین قتلمه - سنبۉسه لر پیشیریب، اوچ، تۉرت یَسنگن خاتین- قیزلر بیلن ساوچیلیككه كېلدی و ایككی كون دن كېین آق بیلک نی تېمور گه فاتحه اۉقیب، اونَشتیریب، بیر آی دن سۉنگ نکاح اۉقیتیب، تۉی قیلدی لر.
آق بیلک و تېمور اوچ آی نی اونوتیلمس، تکرارلنمس شیرین رؤیا و خیاللر بهشتیده اۉتكزدیلر. كېچه نی كوندوز دن تانیمهی، ساعت و دقیقه لر اۉتگنینی بیلمهی، اۉز دنیالریده غرق بۉلیب، اۉزلری دن باشقه هېچ كیم و هېچ نرسه نی كۉرمهی یوردیلر.
اۉچ آی بو ایككی وصال گه یېتیشگن عاشق لرگه جدا تېز، بیر كۉز یومیب آچگونچه اۉتدی و بیر كون تېمور نی عسكرلیككه چقیریلگنینی و بیر- بیرلریدن ایریلیب، اوزاق لشیب قالگن لرینی بیلمهی قالدیلر.
تېمور، تۉقوز آی دن بېری اوروش میدانیده، اۉق یامغیری و النگهلی اۉت ایچیده، قنچه خطر لر و دهشت لی حادثه لرنی باشیدن اۉتكهزیب، بیرار وقت اوروش قَیناق توس آلیب، اۉق یاغمیری و تینیم سیز آتیشمه لر شاوقینی باش کۉتهریش و بیر لحظه دم آلیش امکانینی بېرمهگنده، آق بیلک نی اېسلب، بیر كۉریشنی و او بیلن وداع لشیشنی آرزو قیلگن اېدی.
منه، اېندی بو آرزو روی آب گه چیقیب، آق بیلک بیلن بیرگه اۉلتیریب، اونینگ یاقیملی سېسینی اېشیتیب، اونینگ قۉینیده برچه كۉرگن دهشتلی واقعه لر و تارتگن عذاب - مشقت لر، چېککن حسرت - قیغولرنی اېسی دن چیقهریب، دۉزخ اۉتیدن قوتیلیب، سېوگی بهشتیده دَور سورماقده اېدی.
آق بیلک و تېمور، اۉتگن شیرین خاطرهلر و تۉقوز آی تارتگن قیغولر نی بیر- بیر، كۉز آلدلریدن اۉتكهزیب، حاضرگی دیدار دن سېوینیب ، مشتاق لیك بیلن بیر - بېریگه قرهب، لب لریده سعادت غنچه سی گللهدی، كۉز لری ایككی دېنگیز دېك مهر تۉلقونی دن تۉلغاندی و ایككی قرارسیز یورهك ایككی قنات چیقرگن كفتر دېك كۉكس لرینی ییرتیب، اوچماقچی بۉلدی.
بیر - ایكی ساعت دن كېین كیچیك باله، الگاچ ایچیده قیمیرلهدی و ییغی گه اۉخشش تاووشی آق بیلک و تېمور نی اوزون - اوزاق خبرسیزلیك دنیا سیدن چیقهریب، چین حیات عالمیگه قَیتردی.
تېمور اېندی گینه باله سی نینگ بارلیگینی سېزگنیدن اویالیب، آق بیلک دن ایلگری راق یوگوریب، الگاچ گه قرهدی و شیرین باله نی قوچاغیگه آلیب، كیچیك گینه قۉل لری و كېنگ پېشانه سیدن اۉپدی.
كیچیك باله ناتنیش كیشی نینگ ایسینی سېزگن دېك بۉلیب، تېمورگه اۉخشه گن ایككی قرا كۉز لرینی آچیب -یومدی و لب لری بوریلیب، ییغله ماقچی بۉلدی.
آق بیلک باله نی اۉز قوچاغیگه آلیب، باشینی سیلب، سوت بېرگن دن كېین، اویقوگه كېتكن باله نی الگاچ گه یاتقیزدی.
تېمور، آته لیك مهرینی اېندی گینه تانیب، كۉزینی باله دن اوزالمهی، هر قنچه كۉپراق اونگه قرهسه، اوشنچه لیک اۉزیگه اۉخشهگنینی كۉریب یورهگی سېوینچ و سېوگی گه تۉلر اېدی. آق بیلک گه قرهب پست تاووش بیلن سۉره دی:
-نامهنگیزده باله میز نینگ نامینی یازمهگن اېدینگیز. آتینی نیمه قۉیگن سیزلر؟
-بیبی آتینیم، بابرجان دېیدی لر. مېن، اونی سیزگه اۉخشه گنی اوچون، همده سیز نی هر لحظه اېسلهتیب تورسین، دېب اۉزیمچه تېمورجان دېیمن.
-بابر كۉپ یخشی آت. قنی اېدی، اۉغلیمیز هم بابرشاه دېك بیر اتاقلی شاعر بۉلسه! موندن بویان نامهلرینگیزده بابریمیز حقیده كۉپراق یازینگ.
آق بیلک بو گپ لردن اوزاقلیك لرنی اېسلب، تېمور گه تېلموریب قالدی. یورهگی بۉلر- بۉلمس سۉره دی؟
-نېچه كونلیک رخصت آلیب كېلیب سیز؟
رخصت آلگنیم یۉق. فرقهمیزگه، قۉشنی شهرده بوزغونچیلر ییغیلگن، دېگن خبر كېلدی. شهریمیز یاووغیدن اۉتهیاتگنیمیزده سیزنی، آته، آنهم نی اېسلب، كۉرمهی اۉتگیم كېلمهدی. اۉرتاقلریم دن، یۉقلیگیم نی بیلدیرمسلیک لرینی سۉرهب، قاچیب كېلدیم. ایكی -اۉچ كون دن كېین اولر قَیتیب كېلگونچه مېن هم یېتیب باره من.
قوماندانینگیز بیلیب قالسه، قندهی بۉلهدی؟
اۉرتاق لریم خبر تاپگنی قۉیمهی میز، دېب وعده بېرگن لر.
آق بیلک بو گپ نی اېشیتیب، همه بدنی تیترهب، موزلب قالدی. باتور محبوبی، اۉرتاق لرینی خطر ده یكّه قۉییب، اونینگ یاردمی گه كۉز توتیب امید باغله گن اېل- اولوس نی كۉزگه ایلمهی، قاچیب كېلگن اېكن-ده! بو شرمندهلیكنی اۉز سینگلی، دوگانه لری، اونینگ بختیگه رشک قیلیب یورگن قیز لر دن قندهی یاشیرالهدی؟ آخر یازنهسی قیرق كونلیك كېلین نی تشلب، عسكرلیكکه كېتگن اېمس می؟ او، نیمه اوچون شوندهی قاچیب كېلمهدی؟ اونگه سېویکلی خاتینی قدرلی اېمس می؟ تېمورجان بیلن بیرگه – حتی که آلدین راق کېتگن ییگیت لر نینگ بیرار ته سی هم بوندهی قاچیب کېلمه گن-کو! اېرته اولر تېمورجان نی كۉریب، قاچگنینی بیلیب قالسه لر، قندهی بۉله دی؟
بو یامان اۉی- خیاللر و باشیگه یاغیشی ممکن بۉلگن اېرتنگی طعنه لر تصوری، آق بیلککه شونچهلیک آغیر کۉریندی که، تېمورجان نی ایستر- ایستهمس، شو کېچه نینگ اۉزیده قیتهریب ییباریش گه عهد قیلدی، اما جانیدن هم عزیزراق بۉلگن و اونینگ ساغینچی و مهری گه چنقاق بۉلیب، اوزاق یۉلنی باسیب کېلگن بو وفالی دلدارینی قندهی قیلیب کۉندیریش نی اۉیلب، آخری سۉزلهی باشلهدی:
-تېمورجان، نېچه آی آلدین شهریمیز گه بوزغونچی لر كیریب، مال و آلیمیز نی تاراج قیلیب، ییگیت لرنی اۉلدیردیلر. اگر باتور عسكر لر یاردمیمیز گه کېلمهگن بۉلسه اېدیلر، خدا بیلهدی مېن، بالهنگیز، آته و آنهنگیز قنچه مشقت تارتیب، قیسی شهرلرگه آواره بۉلر اېدیك. حاضر باشقه بیر شهر نینگ اېل- اولوسی شو بلاگه اوچرهگنده، سیز مېنینگ یانیمگه قاچیب كېلیب، اۉرتاق لرینگیز نی یككه قۉییب سیز! اېرته جواب بېراله سیز می؟
-سزام شو! مېن سیز نی كۉرهی دېب كېلدیم. مېنی كۉرگنیم دن سېوینهسیز، دېب اۉیلهگن اېدیم. اگر مونداق لیگینی بیلسم اېدی، ترخیص بۉلگنیم چه كېلمس اېدیم.
- تېمورجان، بو راست. مېن سیز اوچون دعا قیلیب، اېرته لبگچه یاتمهگن کېچهلریم آز اېمس، سیزنی اېسلب دېوانه لردېك اۉز باشیمگه گپیریب ییغلهگن كونلریم هم كۉپ. نیمه اوچون احساسیم نی بیلمهی سیز؟ سیزنی كۉریب، سېوینچ دن یورهگیم كۉكسیم نی ییرتگن دېك بۉلدی. قیته دن تیریلدیم، بخت و سعادتیم نی، آرزو و ارمان لریم نی قۉل گه كېلتیردیم، اما مونداق كېلگهنینگیز نی تیلهگن اېمس اېدیم. بو دیدار اېمس، شرمنده لیك!
تېمور بو سۉزلرنی اېشیتیب، اچینیب كېتدی. بیر
تورلی قیغو و پشیمانلیك یوره گینی میجیغله دی. اینجیب، آق بیلک گه قرهب، ینه هم ملامت قیلماقچی بۉلدی، اما اونینگ کۉزیاش لری و علاج سیز حالتی نی کۉریب، آرتیقچه ملامت قیلیش گه تیلی بارمهدی.
آق بیلک ایكی تمانلمه عذاب چېکردی. هم تېمورجاندن ایریلگیسی كېلمس اېدی و هم اونی سقلشنی كته بیر ننگ، چېکسیز شرمنده لیك دېب بیلر اېدی. شو ایككی تمانلمه عذاب كۉزیدن یاش آقیزدیریب، اونی اېزیلیب ییغلش گه مجبور قیلدی.
آق بیلک یاش دن تۉله كۉزلرینی تېمور گه تیكیب
تیتراق تاووش بیلن ایتدی:
ـ تېمورجان هر قنچه مېنی ملامت قیلسنگیز، حقینگیز بار. خدا قیلمهسین سیز هم مېن كۉرگن كون لرنی كۉریب، مېنینگ باشیمدن اۉتگن دهشتلی حادثه لردن خبر تاپگن بۉلسنگیز اېدی، مېنگه حق بېرر اېدینگیز!
تېمور، اۉشه رنجیگن سېس بیلن اچینیب سۉره دی:
ـ قنی؟! باشینگیزدن اۉتگن واقعه لرنی، كۉرگن قیین كون لرینگیزنی، مېندېک بیلمه گن و كۉرمه گن کیشیگه ایتیب بېرینگ!
آق بیلک زارلنیب، یاش تۉكیب، تأثیرلی بۉغیق آواز بیلن، بوزغونچیلر نینگ هجومیدن حكایه قیله باشلهدی. اۉتگن دهشتلی كون لرنی و كۉرگن قۉرقینچلی حادثه لرنی، نفرت و ییغی سیگه قۉشیب شوندهی استادلیك بیلن گَوده لنتیردی كه تېمور اۉزی دن اَیریلیب، حكایه گه محو بۉلیب، اۉشه قتیق كونلرنی، اۉشه قانلی حادثه لرنی اۉز كۉزی بیلن كۉرگن دېك بۉلدی.
آق بیلک حكایه سینی توگهتیب، جیم بۉلگن
بۉلسه هم، تېمور اۉشه نفرتلی حادثه لر گردابیگه غرق بۉلیب، مسجد ایچیده آخوند بیلن ملا امام قانگه بولَنیب یاتگنی، خاتین ـ قیزلر ییغلب، باش - آیاغنی تانیمهی، یشینهدیگان جاینی اخترگنی، آغیز ـ بورنینی اۉرهگن، میلتیغ ـ یراقلی بیر كیشی تېمورنینگ آته سینی باش یلنگ سودرهتیب، انبار تمانگه آلیب بارگنی، آق بیلک نینگ رنگ - رویی آپپاق اوچیب، باله سینی قوچاغیگه باسیب، بیر پنه جایده یاشینگنی و تال برگیدېك قلتیرهگنی، اوی لر ایچیدن كیچیك باله لر ایز - چوو قیلیب، تشقریگه و تشقریدن اویگه قرهب قاچگنی، نېچه میلتیغ ـ یراقلی كیشی اویدن ینگی كییم لر، تلویزیون، رادیو، قالین، گلیم، كۉرپه، یاستیققه اۉخشش قیمتلی نرسه لرنی چیقاریب، ایكی ـ اوچ ارابه گه آرتگنی، ساچی اوزون، قاره یوزلی بیر كیشی قاه - قاه کولیب، بیر گوزه ل قیز نی اېلکه گه كۉتهریب، آت گه میندیرگنی و قیز: آنه جان، آته جان، مېنی قوتقهرینگ، دېب چیریللهگنی، بیر یاقده قوروق سمان انباریدن توتون و النگه آسمانگه چیققنی و هر تماندن آتلر نینگ چاپگنی ـ اۉق آتیلگنی و خاتینلر و بالهلرنینگ ییغی- سیغی سینی کۉز اۉنگیده، شو لحظه، چیندن هم یوز بېره یاتگن دېک کۉردی و اېشیتدی.
تېمور بو دهشتلی صحنه لرنینگ تصوریده اۉزیدن اجرهلیب، قیسی یېرده لیگینی بیلمهی قالدی.
آق بیلک، یاشلی كۉزلرینی تېمور گه تیكیب، پریشان حالینی پیشانه سیدن آققن تامچی تېرلریدن بیلیب، یوره گی مهر و شفقت دن تۉلدی و تېمورنی سېکین سیلكیتیب، اۉزیگه كېلتیردی.
تېمور بیر یمان توش كۉرگن دېك اوچیب توشدی و آق بیلک نینگ مهر تۉله كۉزلریگه قرهب، اۉزیگه كېلدی. قیلگن اېشیگه، بو ایش نینگ عاقبتی نی اۉیلب، ملایم تاووش بیلن:
ـ بو محبتلی كۉزلر یاش تۉكیش اوچون یرهتیلمهگن. آق بیلک جان، بس قیلینگ! سیزنی همه احساسینگیز بیلن، قیغولر و ارمان لرینگیز بیلن، شهامت و جان كۉیرلیگینگیز بیلن قیته دن تانیب آلدیم. اگر تیریك قالسم، سیزنی، بابرجان نی، اېل ـ اولوسیم نی و اۉزیم نی شرمنده لیكدن قوتقهریب، قصاص آلرمن. حاضر اۉز فرقهم گه قیتهمن و بشقه كۉریشیمیز یا رخصت آلگنیم دن یا ترخیص بۉلگنیم دن سۉنگ، دېدی و آق بیلک بېرگن گل لی آق رۉمالی بیلن اونینگ كۉز یاشینی اریتیب، آق بیلک نی قوچاقلب، اۉرنیدن توردی.
آق بیلک زارلنیب، تېمورگه چیرماشدی و ینه ییغلهی باشلهدی. تېمور الگاج گه اېگیلیب، باله سینی نېچه قتله مهربانلیك بیلن اۉپیب، ایسكهدی. كیچكینه بابر اویقوسیده بو صداقتلی سېوگی نی حس قیلگندېك بۉلدی و قیزیل لب لری تبسم دن گلدېك آچیلیب، یومیلدی.
تېمور، ینه بیر بار آق بیلک نی قوچاقلب، كۉزلریدن و دایم سېویب کېلگن قاره اوزون ساچیدن تیز- تېز اۉپیب، بیر سکرهش ده دېرهزه دن آشیب، باغ دېواریگه ترمهشیب چیقدی و آق بیلککه قهیریلیب، پست تاووش بیلن: «ینه کۉریشگونچه، خدا یارینگیز بۉلسین» دېدی و كۉچه گه سکرهدی. او، كۉچه دن كۉچه گه اۉتیب شهردن چیقدی. شونده، آرقه سیگه، سېویملی جفت حلالی و پاک سېوگیسی نشانه سی ججی اۉغلی، اونینگ یۉلیگه دایم کۉز تیکیب، یشه یاتگن شهریگه قرهب تاخته دی.
شهری، باغی و آق بیلک بیلن بابر اونده حیات کېچیره یاتگن حویلی سی اېندی گینه پارلب چیقه یاتگن قویاش یاغدوسیگه چۉمیلگن اېدی.
تېمور، آق بیلک اونی كۉره یاتگن دېك، تبسم قیلیب، اونینگ چېورلیک بیلن گل تیكیب، اېسدهلیک و مهری رمزی صفتیده ساوغه بېرگن آق رومالینی نېچه قتله وداع رسمیگه كۉتردی و كون چیقر تمانگه، اۉرتاق لری و فرقه سی تامانگه محکم آدیم لر تشلب، یۉل گه چیقدی . . .
«ینه کوریشگونچه» حکایه لر تۉپلمی دن
سۉنگی یۉل
اېندی اېرتنگی چاییمیزنی ایچیپ توگتکن اېدیک. مېن آشخانهگه کیریب اېدیشلرنی یوویب باشلهگن اېدیم و تورموش اۉرتاغیم اویغون اېسه، کییملرینی المشتیریب، ایشیگه کېتیش ترددیده اېدی. شو وقتده حویلیمیزنینگ اېشیگینی کیمدیر، تقّیلّتدی. بونداق اېرته تانگده بیراونینگ کېلیشینی کوتمهگن اېدیک. عموما آلگنده بوندن ایلگری هېچ قچان شونچه وقتلی بیزگه مهمان کېلمهگن اېدی. شونینگ اوچون کوتیلمهگن بو اېشیک تقّیلّهشی مېنی حیران قیلیب، بیر آز سراسیمهگه سالدی. تورموش اۉرتاغیم اویغون جانگه:
-اېشیککه بارینگ! بوندهی تانگ سحرده کیم کېلدی اېکن؟ الهیم خیریت بۉلسین، دېدیم.
اویغون جان کرتیسینی کییب توریب، تشقریگه شاشیلدی و مېنگه: «قۉشنیلردن بیرارتهسی دیر»، دېب حویلیگه چیقدی. حویلی اۉرتهسیده یېتگنیده، ینه اېشیک تقیلّهدی. اویغون جان تېزراق آدیم باسیب، اېشیک آرقهسیده تورگن آدمگه:
- بیر دقیقه صبر قیلینگ، منه... حاضر... کېلدیم، دېدی و اېشیککه یېتیب باریب، اونی آچدی. مېن دیرهزهدن قرهب توردیم. اویغون جان بیلن کېلگن آدمنینگ آوازی هم اېشیتیلمهدی، بیرار کیشی هم کیریب کېلمهدی. اویغون جاننینگ آرقهسی مېنگه کۉرینردی و کیم بیلن دیر، گپیریب تورگنی و صحبت آرهسیده تصدیق می، تأسف می، قندهی بیر توشونرسیز حالت اوچون باشینی بیر- ایکّی قتله قیمیرلَتیب هم قۉیگنینی کۉردیم، بیراق صحبتلریدن بیرار سۉز هم قولاغیمگه چلینمهدی.
بیر نېچه دقیقهدن سۉنگ، اویغون جان اېشیکنی یاپیب، ایشیگه کېتیش اۉرنیگه، اویگه قَیتدی. اوّل بیرار نرسهنی قالدیرگن بۉلسه کېرهک، دېب اۉیلهدیم. لېکن او، یاتاقخانه یا که اۉلتیریش اویگه کیرمهی، آشخانهگه مېنینگ آلدیمگه کیردی. بیر قرهشده، اونینگ کۉزی و یوزیده عکس اېتیب تورگن قیغونی کۉریب، یوکسک بلندلیکدن، بیردنیگه جوده چقورلیککه توشگندېک یورهگیم شوویللب کېتدی. یامان خبر اېشیتیشیم انیق اېدی. اۉز-اۉزیمگه:
- خدایا، هر قندهی بلا- قضالردن اۉزینگ اسره، دېدیم.
اویغون جان قیغولی کۉزلرینی مېنگه تیکیب، یورهگی بۉلر-بۉلمسدېک، مونگلی آواز بیلن سېکین گینه:
- تورکان جان، کییملرینگیزنی المشتیرینگ، قارهراق بیرار نرسه کیینگ، قَرس- مَرس، چادر- پادرینگیزنی هم باشینگیزگه سالینگ، درّاو باریشیمیز کېرهک، دېدی.
- قهیېرگه؟ نیمه گپ بۉلیبدی؟ خیریت می، اۉزی؟
- اۉقووچینگیز نورآیلرنیکیگه بارهمیز.
- او یېرده نیمه قیلهمیز؟ ینه بوندهی وقتلی؟ بیرار گپ بۉلیبدی می؟
- هه، کۉنگولسیز بیر واقعه یوز بېریبدی!
- وای، نورآینینگ آنهسینی قان باسیمی یوقاری اېدی و هر وقت کسل بۉلیب، کسلخانهلرگه یاتیب تورردی. ینه کسل بۉلیبدی می؟
-آنهسی اېمس، اۉزی تۉرتینچی قَبتدن ییقیلیب...
اویغون جاننینگ سۉزی توگهمهی، در حال پریشان و امیدوار سۉرهدیم:
- قتیق شکست تاپمبدی می؟ تیریک می، اۉزی؟
او، بیر لحظه جواب بېرمهی، مېنگه قرهب توردی. قلتیراق قۉللریمدن گېلاسنی آلیب،
-کاشکی قۉل-ایاغی سینیب، قتّیق یرهلنسه اېدی، اما...
- نیمه؟ خدا اسرهسین... او...
گپیمنی توگهتیشگه تیلیم بارمهدی. «اۉلیم» سۉزینی اَیتیش هم، اېشیتیش هم آغیر اېدی. سۉراقدن تۉلیق کۉزلریمنی اویغون جاننینگ لبلریگه تیکدیم.
سۉراقدن تۉله کۉزلریمنی اویغون جاننینگ لبلریگه تیکدیم. یورهگیم تېز- تېز اورردی. رنگیمنینگ اوچگنینی منگلهییم و قۉللریمده ساووق تېر تاپیلگنیدن سېزدیم. اویغون جان هم حالیمنی کۉریب، قۉلیدهگی گېلاسگه سوو کېلتیریب، مېنگه ایچیردی و یېلکهمنی اوشلب، مېنگه تیکیلیب:
- اۉزینگیزنی ددیل توتینگ. اۉلیم هروقت، هر یېرده و هرکیمگه اوچرهیدی. حاضرگی شرایطده اۉلیمدن کۉپی یۉق. خدا نورآینی رحمت قیلسین. یخشی قیز اېدی. البته روحی جنتگه یېتیب بارگن بۉلسه کېرهک، دېدی.
اۉشه وقتگچه یورهگیمده سۉنمهگن بیر امید یالقینی بار اېدی. بو سۉزلر اۉشه امید شعلهسینی هم سۉندیردی. کۉزلریمدن ایکی تامچی قَیناق یاش تیزیلّب چیقدی، بیراق بدنیم موزلب، قۉل- آیاقلریم تیترهب تاختهآلمهی، اۉلتیریشگه مجبور بۉلدیم. اویغون جان مېنی تسلی بېریب، یومشاق سېس بیلن:
- نورآینینگ جنازهسینی ساعت اۉن بیر یریمده اویلریدن چیقرر اېکنلر. یکه بارالمهیسیز- کو! تېزراق بۉلسنگیز، ایشگه باریشیمدن آلدین سیزنی اولرنیکیگه آلیب بارهمن.
- سیز ایشگه بارهسیز می؟ جنازهگه بارمهیسیز می؟
- سیزنی یېتیشتیریب، اوّل ایشیمگه بارهمن. کېین رخصت آلیب، جنازهگه اۉزیمنی یېتکزهمن. ایشگه بارمهسم بۉلمسلیگینی اۉزینگیز بیلهسیز- کو. بو شرایطده بیر کون ایشگه بارمسلیک، یوز خیل گپ- سۉزلر و شک- شبههلرنی اویغاتیشی ممکن. تورینگ، تېزراق کییملرینگیزنی کییب، تیار بۉلینگ.
اۉرنیمدن توردیم. یورهگیمدهگی قیغو- درد ساووق آه بۉلیب، لبلریمدن و قیناق یاش بۉلیب کۉزلریمدن چیقردی. ییغلب- ییغلب تامگه کیردیم. قره کۉیلک کییب، آق قَرس و چادریمنی باشیمگه سالیب، اویغون جان بیلن بیرگه اویدن چیقدیم.
اویغون جان تاکسی کرایه قیلیب، مېنی اوچینچی مکروریانگه، نوریآیلرنینگ بلاکیگه یېتیشتیریب، اۉزی اۉشه تاکسی بیلن ایشیگه کېتدی.
نورآیلرنینگ دهلیزی آلدیده اېرککلر و بالهلر تۉپلهنیب تورگن اېدیلر. کۉپلرینینگ کۉزلریده یاش قلقیب تورگن، بعضیلرینینگ کۉزلری قیزرگن، بعضیلری اېسه، محزون بیر چېتده توریب، خیاللرگه چۉمیلگن اېدی. کېلگنلر ایکی- ایکی، اوچ- اوچ کیشی بۉلیب، استه- سېکین اۉز ارا صحبتلَشر اېدیلر. دهلیزدن، آپارتماندن عیاللرنینگ ییغی-سیغیسی اېشیتیلردی، کیملردیر اَیتیمچیلیک قیلیب، نورآینینگ یخشی لیگینی، داد و فریاد بیلن بیان قیلردی، اما اوزاقدن بو سۉزلر انیق اېشیتیلمس اېدی. کوچسیز و تیتراق آیاقلریم بیلن زینهلردن چیقیب، تۉرتینچی قَبتگه یېتیشدیم. نورآی و قۉشنیلرینینگ آپارتمانلری اېشیگی آچیق اېدی. دهلیزده، آپارتمانلر اېشیگی آلدیده و اویلر ایچیده آق قَرسلی، قره کییملی عیاللر تۉپ- تۉپ ییغیلیب تورگن اېدیلر. بعضی عیاللر، قۉللریدهگی آق رۉمالچهلری بیلن کۉزلریدن آقیب تورگن یاشلرینی اَریتر، بعضی عیاللر کۉپ ییغلهگندن کۉز یاشلری قوریب، کۉزلری قېزرگن و سېسلری توشیب قالگن اېدی.
مېنی بیر عیال ایچکریگه، نورآینینگ آنهسی و یقین کیشیلری اۉلتیرگن اویگه باشلب باردی. بوتون وجودیم مور- مورلب، قۉل- آیاقلریم موزلب، ایچ- ایچیمنی قلتیرهتمه قمرهب آلگن اېدی. اېشیک آلدیده قاتیب قالدیم. کیریشگه و نورآینینگ آنهسیگه قرهش و تسلی بېریشگه کوچیم و جسارتیم یېتمس و قَیتیب کېتیشگه هم یورهگیم چیدهمس اېدی. تیلیم قاتیب، تنگلهییمگه یاپیشگن، آغزیم آغو ایچگندېک اچّیق اېدی. کۉزلریمدن بېاختیار یاش تامچیلری آقیب، یوزیمنی یووردی، اما سېسیم چیقمهی بۉغیلیب قالگن اېدی.
عیاللر و یاش قیزلرنینگ ییغی-سیغیلری، داد و فریادلری اوینینگ در و دېواریگه اۉرهلیب، عکس صداسی قولاقلرنی گوویلّهتیب، آغیر قیلردی. اېشیککه تَیهنیب قنچه تورگنیمنی بیلمهیمن، اما بیر عیال سېکین گینه قولاغیمگه:
- نورآینینگ آنهسی، ینگه و قرینداشلری منه، بو تامانده اۉلتیریبدیلر، دېب شیویرلهدی و قۉلی بیلن اېشیکنینگ سۉل تامانینی کۉرستدی.
کۉزلریم اېندی آچیلیب، یان-اطرافنی کۉره باشلهدی. اوینینگ تېگرهگیده آق قرسلی عیاللر زیچ اۉلتیرگن و برچهسی آق رۉمالچهلرنی کۉزلریگه سورتیب، یاشلرینی اَریتردیلر. اوینینگ اۉرتهسیده نورآینینگ جسدی اوزهلیب یاتگن اېدی. بیر کون آلدین قووناق حیات حرارتی و یاشلیک آرزولر هورومی ایسّیق سقلهگن بو نازنین جسم، اېندی ساووب قالگن و تېگرهگیده قرآن آیتلری آلتون رنگلی زر بیلن تیکیلگن یشیل شال آستیده قاتیب یاتگن اېدی.
کۉزیمنی بو جسددن اوزالمس اېدیم، ایشانیش قیین اېدی. ساپّه- ساغ کولیب- اۉینب یورگن یاشگینه گۉزهل قیز بیردنیگه قنداق اۉلیب قالیشی و بېجان جسدگه اَیلهنیشی ممکن؟
بیر عمللب، نگاهیمنی بو عزیز جسمدن اوزیب، ییغلب- ییغلب حالدن تایگن بېچاره آنهنینگ آلدیگه باردیم و اونی قوچاقلهدیم. کۉزیاشلریمیز بیر- بیریگه قۉشیلدی. هۉل یوزینی اۉپدیم، اما تسلی بېریش اوچون بیرار سۉز تاپالمهدیم. نورآینینگ آنهسی مېنی کۉریب، ینه بیر بار فریاد چېکیب، ییغلهی باشلهدی. اونینگ تیتراق مۉنگلی آوازی، درددن تۉله فریادی در و دېوارنی هم، مېنینگ وجودیمنی هم، شاید بوتون یېر و آسماننی هم تیترهتدی.
نورآینینگ بېوقت اۉلیمی، بیر نېچه ساعتده بو المزده آنهنی نېچه ییل قَریتگن اېدی. کۉزیدن نور و چهرهسیدن رنگ اوچیب، اۉلیکلرگه می، قتیق کسلگه می، اۉخشب قالگن اېدی. اونینگ کۉزلرینی کۉریب، یورهگیم یامان بیر نرسهنی سېزگن دېک بۉلدی. بیر نېچه دقیقه ییغی-سیغیدن کېین، المزده آنهدن اَیریلیب، عیاللر آرهسیده اۉزیمگه بیر اۉرین آچیب، اۉلتیردیم.
نورآی آق کفنگه اۉرهلیب، سۉنگی اوییگه کېتیش اوچون غیرعادی کېلین کۉیلهگینی کییب یاتگن اېدی، بیراق اونینگ خاطرهلری، چوچوک سۉزلری، قووناق کۉزلری و گۉزهل چهرهسی هرلحظه کۉز اۉنگیمده اېدی. او، اۉلگن بۉلسه هم مېنینگ ذهنیم و تصوریمده همان تیریک اېدی. اۉشه شۉخ، قووناق، هزلچی، سېرگپ، عادیگینه سۉزگه کولهدیگان، استعدادلی، هنرلی، چېچن و چېور قیزنینگ بونداق جیملیگی تصوریمگه سیغمس اېدی. بوندن کېین، ینگی یازگن شعر و داستانلرنی کۉتهریب اوییمگه کېلمسلیگیگه، اۉزی بیلن بیردنیا ینگی خبرلر، بیر عالم قووانچ-کولگو و ذوق- شوق آلیب کېلمسلیگیگه ایشانگیم کېلمس اېدی.
اونینگ بېوقت اۉلیمی سببسیز بۉلیشی ممکن اېمس اېدی. بو معمانی آنهسینینگ داد و فریادی، آلقیش و قرغیشلری آرهسیدن بیرآز یېچیش ممکن اېدی، خلاص. او ییغی-سیغیسی آرهسیده أیتردی:
-نامراد قیزگینهم... سېن اۉزینگنی بیزلر اوچون قربان قیلدینگ... آه... سېنی اۉرنینگده مېن قربان بۉلسم، بۉلمس میدی؟ حیاتیم گلی... آنهنینگ بند دلی... مېنی تشلب قهیېرگه کېتدینگ؟...بیز عمریمیزنی یَشب بۉلگن اېدیک، بیز اوچون قربان بۉلیشینگنی نیمه کېرهگی بار اېدی؟... الهی سېنی شو حالگه تشلهگن یاووزلر هېچ قچان عمرلریدن بهره کۉرمهسینلر... الهی خدانی غضبیگه اوچرهسینلر... الهی اولرنینگ آنهلری هم مېندهی زار- زار ییغلب، یورهک- بغیرلری کباب بۉلسین....
یانیمده اۉلتیرگن یاش عیالدن:
- تۉرتینچی قَبتدن قندهی ییقیلیب توشیبدی؟! بیرار نرسه بیلهسیز می؟ دېب سۉرهدیم.
عیال باشینی تأسف بیلن قیمیرلَتیب:
-انیق بیلمهیمن، اما ییقیلمهگن، بلکه اۉزینی اۉزی قوییگه تشلب اۉلدیرگن، دېگن گپنی اېشیتدیم، دېدی.
عیالنینگ بو اَیتگن سۉزلری حقیقتگه یقین کۉرینردی، چونکه نورآی آنهسینینگ سۉزلریدن او، اۉزینی آته- آنهسی و عایلهسینی قوتقهریش اوچون قربان قیلگنی و بو قربان بۉلیشیگه کیملر دیر، سببچی اېکن لیگیگه اشارتلر بار اېدی.
دقیقهلر و ساعتلر جوده سېکین اۉتردی. ییغی-سیغیلر گاهیده بیر نېچه دقیقه اوزیلیب، آغیر بیر سکوت فضانی قمرهب آلردی، اما تعزیه اوچون ینگی بیر کیشینینگ کیریب کېلیشی، بو سکوتنی ینه سیندیریب، ییغی-سیغیلر و داد و فریادلر اوج آلیشیگه سبب بۉلردی. ییغی-سیغیلر شونچهلیک مونگلی و قیغولی اېدی که، اوینینگ دېوارلری، اېشیک- دیرهزهلری هم تیترهب ییغلردی، گۉیا.
اېرککلر ایچکریگه کېلیب، نورآینینگ جنازهسینی کۉترگن زهاتی، عیاللرنینگ ییغی و داد و فریادلری شو قدر کۉتهریلدی که، عیناً قیامت و محشر صحراسینی اېسلهتردی.
نورآینینگ آنهسی قتیق فریاد چېکیب دېدی:
- وای، مسلمانلر... اېرکه قیزیمنی.. آلیب کېتمنگلر...قۉیینگلر... دیدارینی کۉریب تۉیَهی! یا تنگریم،...قیزیمسیز قنداق یشهیمن؟... خدایا... مېنینگ جانیمنی هم آل... باشقه چیدالمهیمن.
نورآی آنهسینینگ تاووشینی باشقه عیاللرنینگ ییغی-سیغیسی باسدی. برچهلر ییغلردی، برچهلر فریاد چېکردی و داد و واویلا قیلردی. بوندهی قیغولی سېسلر قولاغیمگه چلینیب، بوتون وجودیمنی قمرهب آلیب، برچه تامیرلریمنی تیترهتردی.
جنازهنی کۉتهریب، آلیب کېتدیلر. برچه عیاللر ییغی-سیغی قیلیب، جنازه آرتیدن قویی قَبت و حتی که کۉچهگچه باردیلر. اېرککلرنینگ مانعلیک قیلگنلری فایدهسیز اېدی. نهایت، اېرککلر بوتون وجودلرینی درد - قیغو قمرهب آلگن هیجانلی عیاللرنی زۉرغه ایچکریگه سوریب، بیرینچی قبتنینگ کیریش اېشیگینی آرقهدن بېرکیتدیلر.
مېن اۉرنیمدن قۉزغلمهدیم. اوییشیب قالگن آیاقلریم، تنهمنی کۉتهریب توریشگه کوچسیزلیک قیلردی. اۉزیمنی قندهی دیر، تار و قرانغو بیر فضاده، آغیر هوانینگ باسیمی آستیده سېزردیم. قندهی دیر، نامرئی قۉللر بۉغزیمنی بۉغگندېک تویولردی. نفس آلیشیم قیین بۉلگن اېدی. برچه نرسهلر کۉزیمگه خیره- شیره کۉرینردی. اېندی مېنینگ حالیم شوندهی بۉلسه، خدا بیلسین، نورآینینگ المزده آنهسی قندهی احوالده دیر، دېگن اۉی کۉنگلیمگه کېچدی. نورآینینگ آنهسی اۉلتیرگن تامانگه باقدیم. او، حالدن تاییب، خودی اۉلیکدېک رنگی اوچیب کېتگن اېدی.
آیاقلریم مېنی کۉتهرالمسدی، شونینگ اوچون سېکین- سېکین سیلجیب، زۉرغه اونینگ یانیگه باردیم. باشی اۉنگ یېلکهسیگه اېگیلیب قالگن و آپپاق مَنگلهییده ساووق تېر تامچیلری یلتیرهب کۉرینر اېدی. باشده اونی پستراق، کېین بلندراق تاووش بیلن قیچقیردیم. وجودیده هېچ قندهی حرکت کۉرینمس اېدی. تیریک اېکنینی بیلردیم، چونکه بدنی ساووق بۉلسه هم، بیراق منگلهیی و قۉلینینگ کفیدن ساووق تېر چیقردی. سېکین و اوزیق- اوزیق نفس آلسه-ده، اونینگ وجودیده حیات بېلگیلری سېزیلردی.
برچه اورینیشلریم ضایع کېتدی. باشقه عیاللرنی یاردمگه چارلهدیم. هرکیم اۉز بیلگنیچه و قۉلیدن کېلگنیچه مصلحت بېریب، یاردم کۉرستدی، اما هېچ قندهی فایده بېرمهدی. داکترنی چقیریب کېلماق اوچون بوتون آپارتمانلرده بیرارته اېرکک قالمهگن اېدی. برچه اېرککلر، نامراد قیزنینگ جنازهسینی اۉقیش، سۉنگی یۉلگه کوزهتیش و دفن مراسمیگه کېتگن اېدیلر. عیاللرنینگ اویدن تشقری چیقیشگه حقلری یۉق اېدی، چونکه محرمسیز تشقریگه چیققن عیاللرنی، شلاق و آغیر جزا کوتردی.
عیاللرنینگ هېچ بیری تشقریگه چیقیشگه جرأت قیلالمهدی. کسلنینگ حیاتی قیل اوستیده و داکترنینگ یاردمی جوده کېرهکلی اېدی. بو بېجاره عیالنینگ اۉلیب قالیشیدن قۉرقیب، ناچار یوز یورهکنی بیر قیلیب، چادریمنی باشیمگه سالیب، کۉچهگه چیقدیم. کېله یاتگن تاکسیگه قۉل کۉتهریب، تاختتدیم و یلینیب، یالواریب، اونی نورآینینگ اوییگه آلیب کېلدیم. عیاللر یاردمیده نورآینینگ آنهسینی زۉرغه تاکسینینگ آرقه اۉرینیده یاتقیزدیم.
بو زمانده هېچ بیر عیال، هیداوچی یانیگه اۉلتیریشگه جرأت قیلالمس اېدی، نېگه که بو عمل منع اېتیلگن و اونگه پروا قیلمهگن کیشیگه آغیر جزا تعیینلنگن اېدی. شونینگ اوچون تاکسینینگ کېینگی اۉرینیده مېنگه جای بۉلمسه هم زۉرغه اۉزیمنی جایلب، نورآینینگ آنهسینی کسلخانهگه آلیب باردیم. ساعتلر کوتدیم، بیراق او، هوشگه کېلمهدی. کېچقورون شام پیتیده نورآینینگ آتهسی بیلن اویغون جان کسلخانهگه کېلدیلر.
نورآینینگ آتهسی قرریب، شَوشَب قالگن اېدی. قیزینینگ اۉلیمی و خاتینینینگ کۉماگه توشگنی اونی جوده هم سیندیریب، حالدن تایدیرگن اېدی. بېچاره گپیریش و آیاققه توریشگه اصلا کوچی یۉق اېدی. اونی یُوپهتیش نااۉرین بۉلسه هم، بیر نېچه آغیز سۉز اونگه اَیتب، اۉزیمچه تسلی بېردیم. او اېسه، دېوارگه تیکیلگن کۉزینی دېواردن اوزیب، مېنگه بیر قیا باقدی-ده، کېین قَیتیب قرشیسیدهگی دېوارگه تیکیلیب قالدی.
مېن اونینگ یاشلی کۉزلریده، اۉشه بیر قیا باقیشیده بیر عالم قیغو - دردنی کۉریب، اونی یوپهتیشدن پشیمان بۉلدیم. او یېرده بیز اوچ کیشی بۉلسک–ده، آره میزده آغیر جیملیک حکم سورردی. بو کوتیلمهگن قیغولی واقعه، بیز اوچ کیشینی بیر خیل تویغو رشتهسی بیلن باغلهگن اېدی. بیزنینگ اۉرنیمیزده جیم-جیتلیک سۉزلردی. بیز کۉنگلیمیزدهگی آغیر قیغونی بیر- بیریمیزگه قرهمهی، هېچ قندهی سۉز ایتمهی سېزردیک و سۉزلردیک.
کسلخانهنینگ انتظار یۉلکیده چراغ یاقیلدی و قرانغولیک پردهسی یاروغلیک یوزینی یاپگنیدن خبر بېردی. چراغنینگ یاروغلیگی اۉرته میزدهگی جیملیک پردهسینی کۉتردی. اویغون جان اۉرنیدن توریب، نورآینینگ آتهسیگه اَیتدی:
- آغا صاحب، تورینگ اویگه کېتهیلیک. بو کېچه قوم- قرینداشلر سیزنینگ اویینگیزده تۉپلنگنلر. بو یېرده اۉلتیریش و کوتیشدن فایده یۉق. سیزنینگ اویده بۉلیشینگیز شرط. یا اېرتهلب والدهدن خبر آلهمیز یا که بو کېچه بیرار کیشینی اویدن بو یېرگه ییبارهمیز. کېلینگ کېتهیلیک، کېچ بۉلدی، کېین مۉتر تاپیلمهیدی.
نورآینینگ آتهسی آنگسیز کیشی دېک اۉرنیدن توردی. او هېچ بیر نیمه دېمسدن، کسلخانهنینگ اېشیگی تامانگه سېکین آدیم تشلهدی. اویغون جان اېسه، آلدینراق باریب، کۉچهگه چیققهنیمیزچه بیر تاکسینی تاختتگن اېکن. بیز تاکسی بیلن اوّل اونی اوییگه یېتیشتیریب، کېین اۉزیمیز اویگه قَیتدیک.
اویده بالهلریمیز پریشانلیک بیلن بیزنی کوتیب تورگن اېکنلر. اولرنینگ سۉراقلری اداغسیز اېدی. اویغون جان جیم اېدی و مېن هم اصل واقعهدن هېچ نرسه بیلمس اېدیم، شو باعث، اولرنی بیر عمللب جیم قیلدیم. کېچکی یېمکنی یېب، دسترخواننی ییغیب تورگنیمده اویغون جان یاتاقخانهگه کیریب کېتدی. قیزیمگه ایدیشلرنی یوویشنی بویوریب، یاتاقخانهگه کیردیم و اویغون جاندن سۉرهدیم:
- اویغون جان، مېن یوز بېرگن واقعهدن هېچ نیمهنی بیلمهدیم. نورآی تۉرتینچی قَبتدن قوییگه ییقیلگن می یا اۉزینی تشلهگن می؟!
اویغون جان یوواش اَیتدی:
- قۉشنیلری، او اۉزینی تشلهگن، دېب اَیتهدیلر.
تعجب بیلن سۉرهدیم:
- نېگه اۉزینی تشلهگن؟ او، شونچه شۉخ و قووناق و شونچه خوش چقچق و بېغم کۉرینردی که، اصلا اۉزینی اۉلدیرگنیگه ایشانگیم کېلمهیدی.
- اونی سۉنگی بیر آی ایچیده کۉرگن اېدینگیز می؟
- یۉق. قریب ایکی آیدن بېری اوییمیزگه کېلمهگن اېدی.
- قۉشنیلرینینگ اَیتیشیچه، بیر آی بورون یوزی آچیق بالکنگه چیققن اېمیش. اۉشه زهاتی «قرهکوچ»لرنینگ بیر ملا امامی اویلرینینگ آلدیدن اۉتر اېکن. امامنینگ کۉزی نورآیگه توشیب، آلتمیش یاشر بدبخت ملا بو یاش قیزگه کۉنگیل بېریب، ساوچیلیککه باریبدی. قیزنینگ بېچاره آته- آنهسی کۉپ عذر و بهانهلر قیلیبدیلر، بیراق فایده قیلمبدی. شونده بو ملا اوزینینگ کوچلی اۉرتاقلری یاردمیده نورآینینگ آتهسینی قماققه آلیب، کېبل بیلن اوریب، هفتهنینگ سۉنگیگچه مثبت جواب بېرمهسنگ، اۉزینگ و بالهلرینگنی اۉلدیرهمن، دېب تهدید قیلیبدی.
نورآی بو واقعهدن خبر تاپیب، بېریلگن مهلت توگهشی بیلن-آق، اۉزینی تۉرتینچی قَبتدن قوییگه تشلب، اۉلدیریبدی. آغا صاحب، قیزینینگ نماز جنازهسینی اۉز مسجدلریده اۉقیتمهی اوزاقدهگی مسجدگه آلیب باریب اۉقیتدی.
اویغون جاننینگ اَیتگن سۉزلری مېن اوچون جوده آغیر و قیغولی اېدی. ۱۸-۱۹ یاشلی گۉزهل نورآی جوده استعدادلی و بیلیملی اېدی. او، چیرایلی شعرلر اَیتیب، یخشی حکایهلر یازردی. او، کتابنی سېوردی و کۉپ اۉقوردی. او، اۉزینینگ اۉلیمینی، آته- آنهسی و اکه- اوکهلرینینگ اۉلیمیدن یخشیراق بیلیب، اۉلیمنی قرّی امامگه اویلهنیشدن افضل بیلدی.
نورآی اۉز اۉلیمی بیلن در واقع عیاللر اېرکینلیگی شعارینی کویلهگن اېدی، زیرا عیاللرنینگ برچه حق- حقوقی آلینگن جامعهده هم اۉزینی اۉزی اۉلدیریش حقینی کیشی آلالمهیدی و نورآی افسوس که انه شو حقیدن، ناتۉغری یۉل بۉلسه هم، فایدهلنگن اېدی!
قتیق باش آغریق و تورلی اۉیلر بیلن تۉشککه ییقیلدیم.
قنچه قیزلریمیز نورآینینگ تقدیریگه دچار دیرلر؟ قچانگچه بو بېداد دوام اېتهدی؟ نورآی اوّل اۉشه نامسلمان ملاامامنی اۉلدیریب، کېین اۉزینی اۉلدیرسه بۉلمس میدی؟ اگر نورآی اۉزیگه اۉخشش بیر نېچه قیز و عیال بیلن خیابانگه چیقیب، خلقارا رادیولر بیلن صحبت اۉتکزگنیده، اونینگ تقدیری باشقه چه بۉلمس میدی؟ آیا باشقه خاتین- قیزلر اۉزلریده اوندن حمایت قیلیش جرأتینی تاپر میدیلر؟
تورلی جوابسیز سۉراقلر و یېچیمسیز معمالر بیر یاقدن و اۉشه کونگی ییغی-سیغیلر باشقه تاماندن میه و تنیمنی شونچهلیک اېزیب، مېنی شونچهلیک حالدن تایدیریب، چرچتگن اېدی که، فقط تینچ و آغیر بیر اویقو مېنی اۉز حالیمگه قَیتهرهآلردی. بېاختیار کیپریکلریم بیر- بیری اوستیگه توشیب، سۉراقلرنی تکرارلش و صحنهلرنی اېسلش بیلن اویقوگه کېتدیم.
توشومده کابل شهرینینگ قلبی یعنی زرنگار پارکیده تورگن اېکن من. تېگرهگیمده هېچ نرسه یۉق. برچه یېرلرنی چنگ- تۉزان باسگن. جیم- جیریتلیک. هېچ قندهی سېس اېشیتیلمهیدی. یکه و یالغیز توریبمن. بوتون وجودیمنی قورقوو قمرهب آلگن. هرتامانگه یوگورهمن، اما آیاقلریم ایزیدن کۉتهریلگن چنگدن اۉزگه بیرار نرسه یا کیشی مېنی همراهلیک قیلمهیدی. بیرارتهنی آت توتوب چقیرماقچی بۉلهمن، بیراق برچه آتلر اېسیمدن چیققن. فریاد چیقهریب، شاوقین سالماقچی بۉلهمن، اما تاماغیمدن هېچ بیر تاووش چیقمهیدی. یوگوریب، یوگوریب، چرچهیمن. آیاقلریم کوچسیز بۉلیب قالگن. آیاغیم بیر نرسهگه تېگیب، مودرهب ییقیلهمن. قرهسم، آیاغیم تېککن نرسه قبر تاشی اېکن. ینگیدن بدنیمنی قۉرقوو حسی قاپلهیدی. بوتون یان-اطرافیمده فقط قبرلر و قبرتاشلر کۉزگه تشلنهدی. قبر تاشلرنینگ اَیریملریگه خطلر یازیلگن و بعضیلریدن اېسه خطلر اۉچیب کېتگن. اۉرنیمدن تورماقچی بۉلهمن، بیراق تۉستدن آیاغیم تگیده یېر بۉشَب کېتهدی. توبسیز قودوققه قولب توشیب کېتهبېرهمن، اما قودوقنینگ توبیگه هېچ هم یېتیب بارالمهیمن. بو قرانغولیک و بۉشلیککه توشیب کېته یاتگنیمدن قنچه دقیقه اۉتگنینی تخمین قیلالمهیمن. قۉرقوو بوتون وجودیمنی قمرهب آلگن. بو بۉشلیک و قرانغولیککه، ققشتگیچ ساووق هم قۉشیلیب، بدنیمنی موزلتهدی. تامیرلریمدهگی قان هم موزلب قالگنگه اۉخشهیدی.
کوتیلمهگنده بۉشلیقده معلق بۉلیب، تاختب قالهمن. آیاغیم آستیده هېچ قندهی تهینچ یوق. فقط قرانغولیک و بۉشلیک! نجات ایلینجیده یوقاریگه قرهیمن، خیره یاروغلیک کۉرینهدی. یورگیمده بیر امید کورتگی یشنهب، آچیلهدی. قووانیب اۉیلهیمن:
- انه، یخشی بۉلدی! باشقه پستگه توشمهی توریبمن. بلکه بیرار نرسهگه ایلینیب قالدیم می؟ یوقاریده یاختیلیک. مېنی قوتقهریش اوچون بیرار کیشی تاپیلشی ممکن...
بیردنیگه قندهی سېکین–سېکین قوییگه توشیب کېتگن بۉلسم، شوندهی سېکین–سېکین یوقاریگه کۉتهریلهمن. کۉنگلیم امید و قووانچدن تۉلیب، قیش کونینینگ مهربان قویاشیدېک بوتون وجودیمنینگ موز-قارلرینی یېریتیب، ایسیتهدی. قنچهکه یوقاریگه کۉتهریلسم، اۉشنچه یاختیلیک کۉپهیهدی. بیر پیت کېلیب، همه یاق یاختی بۉلهدی. بۉشلیق و قرانغولیکدن چیقیب، یاختیلیک و تهینچلیککه یېتهمن. آیاغیم قتیق یېرگه قۉییلگچ، یورهگیم تینچلنیب، ددیل بۉلهمن.
یوزیمنی اۉنگ تامانگه اۉگیرهمن. نورآی توریبدی. اونینگ قۉلیده آق چیزیقلی کۉک بَیراق. سۉل تامانیمگه قرهیمن، کۉپ خاتین- قیزلر تورگن. اولرنینگ لبلریده ظفر و ایشانچ تبسمی گللب تورگن. باشیمنی آرقهگه اۉگیرهمن. آه، خاتین- قیزلرنینگ قندهی اولکن تۉپلمی! وجودیمده ایشانچ و کوچ حسی توغیلیب، اولغهیهدی. آیاقلریم قنچه کوچلی و مستحکمدیر!
ینه نورآیگه باقهمن. قنچهلر شاد و اېرکین دیر! کۉزلریده قووانچ و ظفر نوری پارلهیدی. تۉستدن اونینگ قووانچی مېنگه هم یوقهدی. اۉزیمنی شاد و اېرکین سېزهمن.
نورآی قرشیگه اشاره قیلهدی. اونینگ اشارهسی آلغه باریش معنیسینی انگلهتهدی. حالیگچه آلغه باقمهگن اېدیم. آلغه باققن پَیتیمده، قاچهیاتگن بیر گروه قاره کییملیلرنی کۉرهمن. اَیریملرینینگ سلهسی آچیلیب، کیر ساچلری شمال چنگالیگه توشگن. اَیریملرینینگ آیاق کییملری یېچیلیب، آیاق یلنگ قاچماقده.
ینه نورآی تامانیگه باقهمن. اونینگ تبسمی ظفرلی و نگاهی اېسه ایشانچ، امید و توگنمس کوچنی گودهلنتیرهدی. اونینگ مغرور قامتی، ارادهسینینگ محکملیگیدن سۉزلهیدی. آغیز آچیب، بیر نیمه سۉرهماقچی بۉلهمن، بیراق او، تۉستدن نظریمدن غایب بۉلهدی. بقیرهمن:
- نورآی، نورآی... جان قیزیم... قهیېرگه کېتدینگ...قَیت، قَیت!...
بیر قۉل مېنی قیمیرلَتیب، قولاغیمگه بیر سېس چلیندی:
- تورکان... تورکان جان... تورینگ، کېچ بۉلدی!
کۉزلریمنی آچدیم. اویغون جان تۉشهگیم یانیده اۉلتیرگن و مېنی قیمیرلَتماقده اېدی. اونگه:
- سلام... نېگه مونچه وقت اویغاتدینگیر؟ نیمه گپ؟ دېدیم.
او ناراحتلیک بیلن دېدی:
- تورینگ، فاجعه تکمیل بۉلدی!
مېن، تونگی اویقو و توشلریم تأثیری آستیده، توناگونگی ماجرالرنی اېسدن چیقارگن بۉلسم کېرهک که... تعجب بیلن سۉرهیمن:
-نیمه؟ قیسی فاجعه؟!
- شو حاضر نورآینینگ آنهسی وفات اېتگن دېب، خبر بېردیلر. داکترلرنینگ أیتیشلریچه، روحی فشار و قیغو اونینگ میه سکتهسیگه سبب بۉلیب، کومادن چیقمهی جان بېرگن.
بیلمهدیم اۉزیمدن می، اویغون جاندن می، بیرار کیمسهدن می یا که یرهتگندن می سېکین سۉرهیمن:
- بوندهی فاجعهلرنینگ سلسلهسی قچانگچه دوام اېترکن؟
اداغ
قوتیلیش
جَیران، كۉزینی قیینهلیب آچیب، اطرافیگه نظر تشلهدی. بیرینچی قرهشده قرانغولیكدن تشقری هېچ بیر نرسه كۉزیگه كۉرینمهدی. كېین راق اېسه، كۉزی آلدیدهگی قرا پرده استه-سېكین كۉتهریلیب، اویدهگی نرسهلر خیرهراق بۉلسه-ده، كۉرینه باشلهدی.
او، اۉزینی هېچ بیر نرسه تۉشَلمهگن قوروق بیر منجه اوستیده یاتگنینی بیلیب، یخشیراق تیكیلیب، یان-اطرافیگه قرهدی. قرانغولیككه باتگن بو اوی ایچیده شو قوروق منجهدن تشقری، هېچ بیر نرسه، حتا كه بیرار پرده یا فرش یۉقلیگی و تۉرت تامانیده هېچ بیر كیمسه نینگ کۉرینمهگنی و بیرار تاووش نینگ اېشیتیلمهگنی اونی حیران قیلدی. بو حقیرانه جای اونگه ناتنیش اېدی.
او، اوییشیب، آغیر بۉلگن قۉللرینی زحمت بیلن كۉتهریب، كۉزلری، باشی و بوتون وجودینی سییپهلب، اۉز حال- احوالینی بیلماقچی بۉلدی. قۉلی، باشیگه یېتیشگچ، بوتون وجودی دردگه تۉلدی. باشی یاریلیب، قانی بۉینیگچه آقیب، قوروب قالگن اېدی. كۉزلری شیشدن یومیلیب، كیپریكلری بیر-بیریگه یاپیشیب، آچیلگنده سنچیب كېتردی.
جیران، اېس- هوشینی ییغیب، باشیدن اۉتگن واقعهلرنی اېسلشگه اوریندی. اوّل هېچ نرسه، حتا كه اۉز آتی و كیملیگینی هم اېسلالمهی، «خاطره منی اونوتیب من می؟» دېگن فكر اونیلرزهگه سالدی، اما بیر نېچه دقیقهدن سۉنگ برچه آلیس و یقین واقعهلرنی بیرین- كېتین اېسلهی باشلهدی.
او هر آقشامگیدېك بو آقشام هم مكتبده قالیب، اویوشمه ایشلرینی بجهریب، اعضاءنینگ هر بیریسیگه اېرتهگه قیلینیشی كېرهك بۉلگن ایشلرنی توشونتیریب، كېچقورون مكتبدن چیقیب، اویی تامان یۉل آلدی. بو آقشام نېگهدیر، خاطری پریشان و كۉنگلی ناتینچ بۉلیب، باشیده یامان خیاللر أیلهنردی. اونینگ آلتینچی سېزگیسی مشئوم بیر واقعه یوز بېریشینی آلدیندن سېزیب، یورهگینی نامعلوم بیر قۉرقوو قاپلب آلگن اېدی.
بوندن بیر آی یا كه قیرق كون آلدین شو یۉلده، شونداق بیر كېچقورون پیتده قرا سلله اۉرهگن و ملله تۉن كییگن ایككی كیشی تۉسَتدن یۉلینی تۉسیب، بیریسی اونینگ بیلكلریدن اوشلب، ایكینچیسی قۉرقینچلی، اما پستراق تاووش بیلن: «اگر موندن كېین مكتبگه بارسنگ، جانینگدن قۉلینگنی یوو» دېب، تۉنینی آچیب، بېلباغیگه آسیلگن میلتیغینی كۉرسهتیب، بیر زومده غایب بۉلگن اېدی. اولر شونداق تېز تاپیلیب، غایب بۉلگن اېدیلر كه جیران نیمه قیلیشینی بیلالمهی، حتا كه بیراونی یاردمگه هم چقیرالمهی تاختهگن جاییده قاتیب قالگن اېدی.
جیران بو واقعهنی مكتب ادارهسی و پولیسگه خبر بېردی. اولر بیر هفته-اۉن كون سېزدیرمهی اوزاقدن اونی قۉروقلهدیلر، اما هېچ بیر شبههلی حركت هېچ یاقدن كۉرینمهگنی اوچون، بو واقعهنی هم جیران و هم امنیتی ارگانلر جدی بیلمهی، اونوتگن اېدیلر.
جیران، بو آقشام اۉز اۉزیدن پریشان بۉلیب، تورلی-تورلی فكرلر و واهمهلر بیلن، حویلی سیگه كیردی.
آتهسی هر آقشام یاقیلگن اریكیننی كۉتهریب، تشقی حویلی اېشیگی یانیده توریب، اونینگ كېلیشینی كوتردی. بو آقشام آتهسینینگ پیشواز چیقمهگنی، ینه هم اونی پریشانراق قیلدی، اما یۉلده هم، حویلیده هم هېچ بیر شبههلی نرسه كۉرینمهدی. شونینگ اوچون خاطرجمعلیك بیلن اوی اېشیگینی آچیب، ایچكریگه قدم قۉیدی.
اویگه كیرگچ، چراغ یاروغیده قانگه بۉیهلیب یاتگن آتهسینی كۉردی. اېندی شاوقین کۉتهریب، قۉشنیلرنی یاردمگه چقیرماقچی بۉلگنیده، آرقهدن بیر آغیر نرسه باشیگه قتتیق اوریلدی و هوشیدن كېتیب، بېحال یېرگه ییقیلدی...
او، اوییدن بو یېرگه قندهی كېلتیریلگنی و بو ساووق اویده نېچه ساعتدن بېری هوشسیز یاتگنینی بیلمس اېدی. چپ قۉلینی كۉتهریب، ساعتیگه قرهب، وقتنی بیلماقچی بۉلدی، اما قۉلیده ساعتینینگ یۉقلیگی اونی بو یېرگه آلیب كېلگن كیشیلر تامانیدن یېچیب آلینگنیدن دلالت بېرردی. جیران اۉرنیدن توریب، اۉلتیردی و آیاغ، قۉللرینی قیمیرلتیب، ساغ-سلامت اېكنلیگیگه ایشانچ حاصل قیلدی. ایشانچ حاصل قیلگچ، قوتیلیش یۉللرینی ایزلب، خیال دېنگیزیگه چۉكیب كېتدی.
شو وقتده گپلشیب كېلهیاتگن ایككی آدمنینگ تاووشی، جیراننینگ قۉلاغیگه چلیندی. بیریسی نینگ سېسی اۉشه آقشام اونینگ یۉلینی تۉسیب، تهدید قیلگن آدمنینگ سېسیگه اۉخشردی. جیران، قهیېرگه كېلتیریلگنینی و قندهی كیشیلرنینگ قۉلیگه توشگنینی بیلیب، بوتون وجودی تیترهی باشلهدی. درحال منجه اوستیده چۉزیلیب یاتدی و كۉزلرینی یومیب، اۉزینی حالی هم هوشگه كېلمهگندېك قیلیب كۉرستدی.
اوی اېشیگی آچیلدی. بیر كیشی منجهگه یقینلشدی. جیران اونینگ نفسینی اۉز یوزیده حس قیلدی. كېین بیر قۉل اونی قیمیرلتیب، یوزیگه بیر-ایككی بار استه-استه اوردی. جیران، نفس تارتمهی، آواز چیقرمهی، قیمیرلمهی یاتدی. اۉشه تانیش سېس تعجبلنگن حالده اۉز همراهیگه أیتدی:
- آب-با! بو قیز حالی هم هوشیگه كېلمبدی، كو! قۉلینگ مونچه آغیر اېكن، استهراق اورسنگ بۉلمس میدی؟
- پروا قیلمه، اۉلمهیدی. بولرنی جانی قتیق. یور، پهرهمیزگه كېتهیلیك! بیران گپ بۉلسه، قرهخان بیزنی تیریكلهیین پۉستلهیدی.
- راستینی أیتسم، شو قرهخانینگدن یمانیم كېلیبدی. قۉلیم یېتسه، باشینی كېسیب تشلهیمن. اۉزی هركېچه توتیب كېلتیریلگن بېچاره قیزلرنی زۉرلب، ناموسلریگه تېگیب، اېرته گچه عیش- عشرت قیلهدی، قالگنلری بېچاره مردمگه جور قیلیب، اولردن تارتیب آلگن پوللر بیلن قمار اۉینهیدیلر. مېن و سېن هم نېچیته اۉغرینی اسرهیمیز، دېب خوشمیز.
- گپلرینگ حق. شامدن یریم تونگچه قمار اۉینب، بیر-بیرلرینی سۉكیب، داد سالدیلر، حاضر همهلری قاتیب یاتیبدیلر.
- همهسینی گُمینی كۉر! بیری، بیریدن یاووزراق. اولرگه خاتین و پول تاپیلسه، جهاد دېگن نرسه اېسلریگه هم كېلمهیدی. اېرته بو بېچاره و بېگناه قیز گینهنی نوبتی. اوّل قرهخاننی و اوندن كېین بشقهلرینی یېمیشی بۉلهدی.
- مېن و سېن نیمه قیلالهمیز؟ بیری خو اۉزیمیز جهاد قیلهمیز، دېب بولرگه قۉشیلیب قالدیك. ایكینچی دن، ایكی كیشی نېچه یوز كیشیگه تېنگ كېلالهمی؟ ینه قرهخاننی خو یخشی تانییسن! اونگه آدم اۉلدیریش نیمه و تاووق سۉییش نیمه؟ شو ایكی آغیز گپیمیزنی بیلیب قالسه، بیر ساعت هم تیریك قۉیمهیدی.
- یور، كېتهیلیك! مېن بو اېشیككه تورهمن، سېن آتخانه اوستیده پهره بېر!
بو ایكی كیشی اویدن چیقدیلر و اېشیك، آرقهلریدن بېركیلدی. جیران اۉرنیدن توریب، منجهدن توشدی. بیر نېچه قدم باسیب یوردی و قیلهدیگان ایشی اوچون اۉز كوچینی سینَب كۉردی. حالی هم آیاغلریده یورماق اوچون بیر آز كوچ-قوت باراېدی و یورهگی حالی هم جسارتدن تۉلقونلنیب، اونگه بو ایشنی بجریشگه یاردم بېرردی.
جیران بیر- ایكی ساعت انتظار چېکیب، اۉلتیردی. اوندن كېین استه- استه اېشیكنی آچیب، اېشیك آرتیده اۉلتیرگن قراولگه قرهدی. قراول، بیر بورچکده، ساووقدن بوركهنیب، یاتیب قالیب، میلتیغی تِزهسی اوستیده قۉییلگن اېدی.
جیران ایلگری باریب، چراغ شعلهسینی پسّهیتیردی، میلتیغنی استهلیك بیلن آلیب، دېوار توبیدن یورهباشلهدی. یورهگی قتیق- قتیق اوریب، آیاغی اختیارسیز تېز-تېز یېردن كۉتهریلیب، قۉییلردی. تون قارانغولیگی جیرانگه یاردم بېردی. آتخانه اوستیده تورگن قراول اونی كۉرمهی، قاچیشیدن خبردار بۉلمهدی.
قرانغولیكده، دېوارنی سییپهلب باریب، تشقریدهگی كتته اېشیكنی تاپتی. اېشیكکه بیر كتته قفل اوریلگن اېدی. بو یۉلدن اۉتالمسلیگینی بیلیب، سوو مۉرینینی آختردی. نېچه دقیقهدن سۉنگ اریغنی تاپیپ، اۉزینی مۉرینگه یېتیشتیردی. یخشی هم كه اریغده سوو آقمسدی. سوو مۉرینیدن اۉتیب، تشقریگه چیقدی. قراول كۉریب قالمهسین، دېب بیر قنچه یۉلنی استه-استه یورمهلب، تیرسكلری بیلن اۉزینی تارتیب یوردی. اوزاقلشگندن كېین آیاققه توریب، چاپهباشلهدی.
بیر ساعتدن كۉپراق وقت، دم آلمهی گاهی یوریب، گاهی چاپیب، آیاغی حركتدن قالهیاتگن وقتده، شهرنینگ بیرینچی امنیتی پۉسته سیگه یېتیب، سۉنگگی قدرتی بیلن قیچقیردی:
اۉر.. تاق...لر.... تېز ....كېلینگلر. مېن یاولر اویه ..سینی... كۉرستهمن. اولرنی... توتیب آلینگلر...
پهرهگه تورگن عسكر همهدن آلدینراق اونی كۉریب، چاپدی. آچلیك، چرچاق، هیجان و درددن تالیققن جیران، یوگوریب كېلهیاتگن نوبتچی قراول و بیر نېچه عسكرلرنی كۉریب، یورهگی تینچلندی و سۉنگی قوّتینی ییغیب، قۉلی بیلن یاولر اویهسی تاماننی كۉرسهتیب، هارغین و اوزیق- اوزیق سۉزلر بیلن:
اكه ... جان... تېز ... بارینگلر! دېب، تأكید لَهدی و هوشیدن كېتدی.