عبدالغفور ندیم کابلی
ساحه فعالیت: ادبیات دری
عبدالغفور ندیم، فرزند غلام حیدر کابلی در محلۀ شوربازارِ شهرکابل به دنیا آمده است. سال تولد او در منابع مختلف به گونه های متفاوت به ثبت رسیده است؛مولف تذکره پرطاووس ندیم کابلی را متولد سال 1298ق. نوشته است و درکتاب تاریخ ادبیات پنج استاد،سال 1296ق.به عنوان زمانِ تولد او ذکرشده است؛اما در مقدمۀ دیوان شاعر اشارت رفته است که وی به سال1269ق. در منطقهء شور بازار کابل چشم به جهان گشوده است.
ندیم کابلی مقدمات علوم دینی و پاره ای از دانش های دیگر را نزد علمای زمانِ خود فرا گرفت، مگر توجه بیشتر به علوم صرف، نحو و معانی داشت و استعدادِ شاعری نیز از سنین نوجوانی در ذهنش جوانه زده بود. عبدالغفور ندیم پس از ختم تحصیل چندگاهی هم به صفت معلم ایفای خدمت کرد.
این سخنورِ توانا در زمان حکمروایی امیر حبیب الله خان، همراه با فامیل خود به ولایت سمنگان تبعید گردید، اما بعد از چهار سال مورد عفو قرار گرفت و دوباره به کابل بازگشت،تا آن که به سال1334ق. چشم از جهان پوشید.
ازمرحوم عبدالغفور ندیم ، رساله یی در علم صرف و دیوان شعر باقی مانده است. وی معاصر سخنگویان و نویسنده های بزرگی چون: ملک الشعرا قاری عبدالله، عبدالعلی مستغنی، محمود طرزی، عزیز الله قتیل، عبدالحق بیتاب و محمد انور بسمل بود و با ایشان روابط دوستانه و ادبی داشت.
ندیم در غزلسرایی از مکتب ادبی هندی به ویژه میرزا عبدالقادر بیدل پیروی میکرد، اما معلوم می شود که در این راه بسیار جلو نرفت. حسن نظر او نسبت به غزلهای حافظ، سبب گردید تابرخی از غزل های خواجۀ شیراز را تخمیس نموده و برخی از ابیاتش را تضمین کند. علاوه بر این، به مخمس سازی و تضمین اشعار عدۀ دیگری از شعرا نیز مبادرت ورزیده است.
از سروده های بازمانده در دیوان این شاعر بر می آید که او در سرایش غزل، قصیده،قطعه، رباعی،ترکیب بند و ترجیع بند از مهارت و توانایی های زیاد برخوردار بوده است. ندیم کابلی با وجود این که از سخنوران توانای دوران خود بود و شعر او از جهت های بسیار بر شعر برخی از شاعران ردۀ اول همان عصر برتری دارد؛ اما از این سبب که رابطۀ خوبی با دربار و درباریان نداشت به گونه ای که شاید مورد توجه قرار نگرفت؛ به همین دلیل درونمایۀ تعداد زیادی از سروده های او را شکوایه تشکیل می دهد. زبان شعر ندیم رسا و صورِ خیالش تا حدود زیاد بکر و بدیع است؛ شعر او خواندنی و سرشار از لازمه های شعریت است.
دیوان ندیم کابلی بار نخست به همت سردار عزیز الله خان قتیل سفیر سابق افغانستان در تهران،که از دوستان ندیم بود و خود نیز از شاعرانِ مشهور عصر به شمار می رفت، به سال 1309ش. در ایران چاپ شد. جدید ترین چاپ دیوان این شاعر را که به سال 1378 از سوی انتشارات الهدی و با مقدمه دکتر محمد کاظم کهدویی در تهران به طبع رسید، می توان به عنوان کامل ترین مجموعه از سروده های او دانست. این دیوان حاویِ پنج هزار بیت از سروده های ندیم است که شامل: 230 عنوان غزل،3 عنوان مخمس،30 عنوان قصیده، 2پارچه ترکیب بند ، یک سروده درقالب ترجیع بند و یک مثنوی می باشد.
نمونه هایی از شعر ندیم کابلی:
مو بهمو در صورتش از بس پریشانی کشید
زلف او دود از نهاد خامۀ مانی کشید
قامت نقاش خم شد زیر بار ابرویش
تا نگوید کس کمانش را به آسانی کشید
خامهاش در دست، همچون بال طوطی سبز شد
تا مصور صورت آن خط ریحانی کشید
از قدش جستم سراغ نو نهالان چمن
آه سردی از دل خود، سرو بستانی کشید
خضر چند از موج آب زندگی منت کشید
ناز قهری بایدش زان چین پیشانی کشید
در چمن باد صبا اوراق گل را جمع کرد
از بغل چون دفتر، آن طفل دبستانی کشید
...
در دندانِ ترا زین پس گهر خواهم نوشت
و ز لبت حرفی اگر گویم شکر خواهم نوشت
نکتۀ موهوم آن سرِ دهن کردم رقم
چند سطر از نازکی های کمر خواهم نوشت
پایداری کن به من ای شمع بالین فراق
کز سر شب شرح هجران تا سحر خواهم نوشت
غنچه خواندم چون دهانش را ز من دلتنگ شد
در ورق وصف لبش گلبرگ تر خواهم نوشت
بر سر نام تو ای سر دفتر دیوان حسن
خود سر عاشق کش بیدادگر خواهم نوشت
پرتو مهرم مگیر از سر که در تقویم حسن
کاکلت را فتنه دور قمر خواهم نوشت
آرزوی دل چو زلف او دراز افتاده است
تا نگردد رنجه طبعش مختصر خواهم نوشت
می چکد از نوک کلکت رشتهء گوهر ندیم
شعر موزون ترا بر لوح زر خواهم نوشت
(تاریخ ادبیات پنج استاد، ص 381/مجلۀ خراسان،شماره114،ص86/ پرطاووس، جلد دوم، ص 800/ دیوان ندیم،مقدمه)